De onderwijsvrijheid een liberale kernwaarde? Dat is een nationale mythe

In dit artikel:

De opening van de Renaissanceschool van Forum voor Democratie in Almere, aan het begin van het nieuwe schooljaar, leidde tot kritiek in de Tweede Kamer. Tegenstanders vrezen dat de school leerlingen ideologisch beïnvloedt; bovendien krijgen jongens en meisjes er afzonderlijk les. De auteur gebruikt die discussie om de bredere Nederlandse regeling van de onderwijsvrijheid ter discussie te stellen.

Volgens de auteur gaat die vrijheid niet primair over de keuze van leerlingen, maar over het recht van ouders om voor hun kinderen een bepaalde onderwijs- en levensbeschouwelijke omgeving te kiezen. Bijzonder onderwijs wordt publiek gefinancierd, terwijl de overheid zich volgens hem relatief terughoudend opstelt tegenover de inhoud van het onderwijs. Daardoor zouden ouders en scholen kinderen een gesloten wereldbeeld kunnen meegeven voordat zij zelfstandig keuzes kunnen maken.

Als voorbeeld noemt de auteur een geval waarin een christelijke school tijdens de ramadan ouders zou hebben gevraagd of hun kinderen niet aan de ontbijt- en lunchvoorziening moesten deelnemen. Dit wordt aangevoerd als illustratie van de spanning tussen religieuze voorschriften en de vrijheid van kinderen.

De oorsprong van het huidige stelsel plaatst de auteur bij Abraham Kuyper en diens Anti-Revolutionaire Partij, die in 1879 werd opgericht. Kuyper streed voor de vrijheid van bijzonder onderwijs, maar verzette zich volgens de auteur ook tegen vrouwenkiesrecht. De Pacificatie van 1917 bracht algemeen kiesrecht en gelijke bekostiging van openbaar en bijzonder onderwijs samen, in een politiek compromis dat volgens de auteur de geestelijke autonomie van vooral meisjes heeft benadeeld.

De auteur vindt dat het debat over kansengelijkheid te veel draait om schoolresultaten en later inkomen. Belangrijker zou volgens hem de ontwikkeling van zelfstandige, kritisch denkende individuen zijn. Primair en voortgezet onderwijs moeten kinderen voorbereiden op deelname aan een seculiere, vrije samenleving. Daarom pleit hij ervoor de erkenning en financiering van bijzonder onderwijs te beëindigen. Zowel de FvD-school als orthodox-religieuze scholen ziet hij als uitwerkingen van hetzelfde systeem.