De ombudsman die anderen controleert, weigert al 4 jaar zijn eigen bonnetjes te laten zien: nu grijpt de rechter in

In dit artikel:

De Rechtbank Midden-Nederland heeft een belangrijke uitspraak gedaan in een al ruim vier jaar durend geschil over de reiskosten van Nationale ombudsman Reinier van Zutphen. Volgens de rechtbank kan Van Zutphen verzoeken van Stichting de Verbeelding niet zonder meer als misbruik van de Wet open overheid (Woo) bestempelen. Daarmee moet de rechter de verzoeken om inzage in zijn onderliggende declaraties inhoudelijk beoordelen, in plaats van ze alleen op procedurele gronden af te wijzen.

Stichting de Verbeelding helpt mensen die vastlopen bij de overheid en vraagt al jaren om openbaarmaking van de bonnetjes. De stichting stelt dat Van Zutphens reiskosten inmiddels ongeveer 140.000 euro per jaar bedragen, waarvan bijna 60.000 euro voor buitenlandse reizen. Eerdere rechterlijke uitspraken zouden volgens de stichting hebben geoordeeld dat eerdere afwijzingen van Woo-verzoeken evident onrechtmatig waren.

De zaak raakt ook aan de controle op de declaraties. De stichting zegt eerder te hebben aangetoond dat Van Zutphen onjuist beweerde dat de Auditdienst Rijk zijn reiskosten had gecontroleerd. Volgens de organisatie waren de kosten ook in 2025 niet voldoende gecontroleerd of verantwoord. Deze beweringen zijn onderdeel van het bredere verwijt dat de ombudsman onvoldoende transparant is over zijn handelen.

De uitspraak heeft daarnaast betrekking op een Woo-verzoek over Van Zutphens rol in het toeslagenschandaal. Critici, onder wie Pieter Omtzigt, hebben hem eerder verweten dat hij signalen wel zag maar onvoldoende ingreep. De stichting stelt bovendien dat hij tegenover de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening een onjuist beeld van zijn rol heeft gegeven. Of de opgevraagde documenten dat ondersteunen, moet nog blijken.

Van Zutphen kan mogelijk hoger beroep instellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Hij blijft naar verwachting tot 1 april 2027 aan, waardoor een langdurige procedure openbaarmaking zou kunnen vertragen. Het is nog onbekend of hij in beroep gaat. De uitspraak was bij publicatie nog niet via de gebruikelijke rechterlijke kanalen beschikbaar, maar wel via de website van de stichting. De zaak wordt door betrokkenen gezien als een test voor de grenzen van Woo-misbruik en voor het vertrouwen in instituties die juist transparant bestuur moeten bewaken.