De Nieuwjaarsduik van Nederland
In dit artikel:
Opnieuw bood de jaarwisseling een scherp contrast tussen huiselijke, televisieve rust en chaotische, gewelddadige taferelen op straat. Terwijl veel Nederlanders achter de bank naar een traditionele oudejaarsconference zaten te kijken — dit jaar onder meer die van Peter Pannekoek, die door krantenrecensenten werd geprezen maar online veel kritiek kreeg — brak elders in steden een nieuwjaarsnacht los vol brandstichting, geweld en vernieling.
De brand in de Vondelkerk in Amsterdam — het monumentale gebouw uit 1873 van Pierre Cuypers — werd het symbool van die polarisatie: een vuur dat in de nacht oplaaide en internationaal aandacht trok, terwijl sociale media en invloedrijke online stemmen onmiddellijk met tegenstrijdige verklaringen kwamen. Sommigen koppelden de vernielingen en de kerkbrand aan migranten en relschoppers; andere commentatoren leggen de nadruk op de rol van populisme en maatschappelijke ontwrichting. Grote namen in het online netwerk van rechtsradicale en anti-establishment influencers werden genoemd als verspreiders van versnelde, vaak ongefundeerde beschuldigingen.
Op platforms als X en Dumpert verschenen talloze beelden van brandende auto’s, beschietingen van politie en het binnendringen en beschadigen van publieke gebouwen. Voorbeelden kwamen van Tuinzigt in Breda, Floradorp in Amsterdam-Noord, een opvang in Groningen en een verzorgingstehuis in Maarssenbroek waarvan de entree werd geruïneerd door siervuurwerk. In meerdere gevallen bleken daders blanke autochtonen, elders werden Syriërs of andere bewoners van AZC’s genoemd — maar juist het generieke label “jongeren” fungeert steeds vaker als containerbegrip, waarmee het precieze profiel van plegers onbenoemd blijft zolang zij niet blank zijn. Dat geeft volgens de auteur aan hoe politiek en bestuur terugdeinzen om hardere maatregels te formuleren of burgers specifieker te benoemen.
Historische en politieke commentatoren — waaronder Jan-Dirk Snel — zien in de beelden en de reacties daarop een jarenlang groeiende kloof: een achterban die zich verongelijkt en genegeerd voelt versus groepen die buiten de normen lijken te staan. Beide kampen gebruiken incidenten om hun eigen narratief te bevestigen: de ene zijde wijt onlusten aan migratie en criminaliteit, de andere aan het opjutten door populistische politiek. Sociale media fungeren als versnellers, waardoor momentopnames snel verworden tot vermeende bewijzen van structurele vijandschap.
De auteur concludeert dat deze nieuwjaarsnachten geen incidenten meer zijn maar onderdeel van een escalerende spiraal van geweld en onbehagen, waarin symbolische gebeurtenissen (zoals een brandende kerk) extra lading krijgen. Beleidsmaatregelen zoals het verbod op legale vuurwerkverkoop zullen de problematiek waarschijnlijk niet oplossen zolang onderliggende kwesties van identiteit, sociale ongelijkheid en bestuurlijke daadkracht niet worden aangepakt.
Kortom: de jaarwisseling legde wederom bloot hoe verdeeld en fragiel de samenleving is geworden — en hoe snel beelden en beschuldigingen op internet die verdeeldheid voeden kunnen verscherpen.