De nieuwe hoofdstad van Indonesië is een indrukwekkende spookstad
In dit artikel:
Tussen de heuvels van Oost-Kalimantan op Borneo verrijst in razend tempo een futuristische stad: Nusantara, de door de vorige president Joko Widodo in 2019 aangekondigde nieuwe hoofdstad van Indonesië. De bouw begon in augustus 2022 en met enorme investeringen en snel tempo is het project nu voor ongeveer 80 procent gereed: lege ministeries, een presidentieel paleis met een reusachtig Garuda-beeld, ziekenhuizen, scholen en brede boulevards liggen klaar — maar grotendeels zonder bewoners of ambtelijke activiteit.
De verhuizing is bedoeld als antwoord op de overvolle en wegzakkende metropool Jakarta (ruim 40 miljoen inwoners in de ruimere regio). Officiële ambities spreken van 1,2 miljoen inwoners in 2030 en circa 1,9 miljoen in 2045; het parlementsgebouw moet in 2028 gereed zijn, waarna de geplande massale verplaatsing van ambtenaren zou moeten starten. Tot nu toe is dat echter uitgebleven: de administratieve regio telt officieel zo’n 147.000 mensen, vooral bewoners die al in het gebied woonden, en naar schatting zijn slechts circa 2.000 ambtenaren daadwerkelijk naar Nusantara verhuisd.
Politieke onduidelijkheid en bezuinigingen spelen een grote rol. De nieuwe president Prabowo Subianto is geen enthousiaste voorstander van het project: hij heeft het bouwbudget met ruim 65 procent verminderd en bezocht de stad nog niet. Widodo werkte in zijn laatste dagen twee dagen vanuit het Garuda-paleis, maar zonder sterke politieke stok achter de deur blijft Jakarta het economische centrum en blijven veel ambtenaren huiverig om hun sociale netwerken en woonplaatsen te verlaten.
Leven in Nusantara is op dit moment dubbel: sommige vroege bewoners, zoals chauffeur Andri Setevamus, prijzen de nieuwe woningen en hogere verdiensten, maar missen stedelijk vertier en voorzieningen — cafés, bioscopen en gezinsleven ontbreken grotendeels. Winkelpanden, ziekenhuizen en cafés staan vaak leeg; de sfeer wordt door bewoners en observatoren als bijna surrealistisch of 'spookstad' bestempeld. Verwachtingen dat vooral jonge, ongebonden ambtenaren zullen verhuizen, staan tegenover de scepsis van oudere ambtenaren die hun gezinnen en familie in Jakarta niet willen achterlaten.
De aanleg van Nusantara heeft directe sociale en ecologische consequenties. Om de stad van water te voorzien bouwde de autoriteit IKN dammen en inlaatwerken; lokale dorpen zoals Sepaku zijn daardoor afgesneden van rivieren die generaties lang dienst deden als drink- en irrigatiebron. Bewoners klagen over gebrekkige onteigeningsprocedures, lage compensatie en gedwongen afhankelijkheid van dure waterverkopers. Siri Sarjiah, bewoner bij de Tarimrivier, zegt dat haar familie te weinig wordt betaald en dat het ooit vrije rivierwater nu voor Nusantara wordt benut — een ontwikkeling die haar woede en financiële lasten bracht.
Onderzoekers van Nederlandse en lokale universiteiten wijzen ook op langere termijnrisico’s: de huidige watervoorraad (met meerdere dammen) lijkt onvoldoende als de stad inderdaad naar miljoenen inwoners groeit; verdere kanaalwerken in de Mahakamrivier en extra dammen zouden zware ecologische schade kunnen aanrichten. Voor de kust zijn mangroves gekapt voor een nieuwe haven, waardoor natuurlijke bescherming tegen stormvloeden is verminderd. Bovendien liggen grote delen van de bouw op voormalige palmolieplantages en mijngebieden; het beweegt zich niet terug naar intact oerwoud maar naar aangelegd groen, dat weliswaar veel planten kent maar geen gelijk is aan het oorspronkelijke regenwoud. Gevreesd wordt dat ook Nusantara op termijn met bodemdaling en overstromingsrisico’s te maken kan krijgen, vergelijkbaar met de problemen die Jakarta nu dwingen tot verplaatsingsplannen.
Financieel is er bovendien het bezwaar van hoge onderhoudskosten voor lege ministeries en woontorens, iets dat onderzoekers en beleidsmakers zorgen baart nu de budgetten zijn teruggeschroefd. Ambtenaren hebben herhaaldelijk aangegeven niet te willen verhuizen; de politieke wil om een massale verhuizing af te dwingen ontbreekt tot op heden. Dat laat de toekomst van Nusantara onzeker: het kan uitgroeien tot levende hoofdstad of langzame spookstad worden — of, zoals sommigen vrezen, eindigen als een dure vergissing waarbij de investering vooral de provincie Oost-Kalimantan ten deel valt zonder het beoogde nationale effect.