De nieuwe GTA VI is niet te koop als fysieke disc. Geldt dat straks voor alle games?

vrijdag, 20 november 2026 (00:00) - De Groene Amsterdammer

In dit artikel:

Sony wil vanaf 2028 stoppen met de productie van fysieke gameschijven voor PlayStation. Nieuwe spellen zijn dan alleen nog te downloaden via de PlayStation Store, die volledig door Sony wordt beheerd. Daarmee verdwijnt ook de concurrentie van winkels en de mogelijkheid om games tweedehands te kopen, uit te lenen of door te verkopen.

De digitale overstap is al ver gevorderd: wereldwijd wordt inmiddels meer dan 80 procent van de PlayStation-games digitaal aangeschaft. Dat is gemakkelijk, omdat spelers direct kunnen beginnen, maar digitale versies zijn volgens critici vaak duurder dan schijfjes. Een fysieke versie van Kingdom Hearts III kostte verzamelaar Denian Franken bijvoorbeeld 15 euro bij MediaMarkt, tegenover ongeveer 70 euro in de PlayStation Store. Bovendien koopt de consument geen eigendom, maar een niet-overdraagbare licentie die Sony onder voorwaarden kan intrekken.

De aankondiging zorgt voor protest onder verzamelaars, winkeliers en consumentenorganisaties. Wouter Jamna, eigenaar van de Haagse Gameshop, weigerde daarom Grand Theft Auto VI te verkopen. Rockstar bracht die grote release uit als een zogenoemde code-in-box: een normaal ogend doosje met alleen een downloadcode. Volgens Jamna misleidt dat klanten, omdat het geen fysiek spel bevat. Zijn winkel ziet het aandeel games in het assortiment al jaren dalen; merchandise is inmiddels belangrijker geworden en veel andere onafhankelijke gamewinkels zijn verdwenen.

Critici vrezen vooral dat Sony na het verdwijnen van de schijf zelf de prijzen kan bepalen. In winkels zorgt concurrentie ervoor dat nieuwe games snel goedkoper worden, terwijl digitale prijzen in de PlayStation Store vaak hoog blijven. Een nieuwe Call of Duty kost daar bijvoorbeeld standaard ongeveer 80 euro, terwijl de fysieke versie elders geregeld voor 20 tot 30 euro verkrijgbaar is. Volgens Stichting Massaschade & Consument betalen PlayStation-gebruikers gemiddeld 47 procent meer voor digitale games dan voor dezelfde spellen op schijf.

De stichting heeft daarom een collectieve rechtszaak tegen Sony aangespannen. Zij schat dat Nederlandse gamers sinds 2013 gezamenlijk ruim 400 miljoen euro te veel hebben betaald en stelt dat Sony zijn machtspositie misbruikt. Binnen enkele dagen sloten ongeveer 20.000 spelers zich aan bij de actie ‘Fair PlayStation’. Vergelijkbare zaken lopen in het Verenigd Koninkrijk en Portugal; in de Verenigde Staten schikte Sony eerder al een zaak.

Volgens de stichting ontbreekt op de digitale markt de concurrentie die fysieke winkels wel bieden. Ook zou een monopolie niet automatisch verboden zijn, maar wel wanneer Sony die positie gebruikt om prijzen kunstmatig hoog te houden. De rechtszaak draait daarnaast om de rechten van consumenten: bij een schijf blijft een spel in bezit van de koper, terwijl een digitale licentie niet kan worden uitgeleend of doorverkocht en mogelijk afhankelijk blijft van Sony’s servers.

De rechtbank Midden-Nederland buigt zich eerst over de vraag of de stichting ontvankelijk is. Op 23 december wordt daarover een tussenvonnis verwacht; pas daarna kan de zaak inhoudelijk over de prijzen gaan. Sony zegt begrip te hebben voor de emoties in de gamegemeenschap, maar ziet vooralsnog geen gevolgen voor de bedrijfsvoering en is niet van plan het besluit terug te draaien. De PlayStation Store zette in het vorige boekjaar meer dan 13 miljard euro om, waardoor mogelijke schadeclaims relatief beperkt zijn.

Voor Denian Franken gaat het verlies van fysieke games niet alleen over geld. Hij waardeert de hoesjes, schijven en het gevoel iets tastbaars te bezitten. Fysieke spellen kunnen worden meegenomen, gedeeld en soms in waarde stijgen; een digitale bibliotheek biedt die mogelijkheden niet. Hij verwacht dat ook Microsoft en uiteindelijk Nintendo de overstap zullen maken, al hoopt hij dat Nintendo langer fysieke versies blijft aanbieden. De release van Kingdom Hearts IV eind 2027, die nog op schijf verschijnt, is voor hem daarom een laatste lichtpunt.

BEKIJK OOK:

Vandaag Inside: Johan Derksen over Arie Boomsma: 'Die man moet toch eens professionele hulp zoeken...'