We moeten af van het toeslagensysteem, maar hoe dat kan is nog de vraag
In dit artikel:
Onderzoekers, belangenorganisaties en betrokkenen roepen het kabinet op toeslagen veel vaker automatisch uit te keren en te stoppen met het terugvorderen van teveel betaalde bedragen. Het huidige stelsel dwingt mensen om veel persoonsgegevens en bewijsstukken te leveren voor huur-, zorg- of kinderopvangtoeslag; die administratieve last leidt regelmatig tot fouten, terugvorderingen en als gevolg flinke schulden.
De Nationale ombudsman en juristen zoals Fatma Capkurt (Universiteit Leiden) pleiten voor meer uitwisseling van gegevens tussen overheidsinstanties, zodat burgers vanzelf de ondersteuning krijgen waar zij recht op hebben. “Als burgers recht hebben op een toeslag, moet de overheid er alles aan doen om ervoor te zorgen dat mensen die krijgen”, zegt Capkurt. De term “proactieve dienstverlening” leeft binnen de overheid, maar wettelijke beperkingen maken dat uitwisseling van inkomens- en gezinsgegevens vaak niet is toegestaan.
Een uitzondering is er wel: sinds 2024 wordt de dubbele kinderbijslag – voor gezinnen met kinderen die extra zorg nodig hebben – automatisch toegekend dankzij een bijzondere wetswijziging, al geldt dit maar voor een beperkte groep. Ouders buiten die regeling, zoals Peter Vermeulen, moeten nog steeds uitgebreide formulieren invullen en bewijsstukken opsturen, wat zij zwaar belastend vinden.
Er ligt een wetsvoorstel dat UWV, de SVB en gemeenten moet toestaan mensen actief te wijzen op uitkeringen en schuldhulpverlening, maar die maatregel sluit toeslagen uit. Deskundigen vinden dat inefficiënt en willen dat proactieve dienstverlening de norm wordt, mits gegevensuitwisseling altijd in het belang van de burger gebeurt. De Landelijke Cliëntenraad waarschuwt echter dat burgers de mogelijkheid moeten houden om een toeslag te weigeren; sommige mensen vrezen dat extra inkomenszaken andere rechten juist aantasten.
Als structurele oplossing pleiten economen zoals Jasper van Dijk (IPE) voor een fundamentele hervorming: minder gefragmenteerde, inkomensonafhankelijke regelingen (bijvoorbeeld vaste bedragen per huishouden) en subsidies rechtstreeks aan verhuurders of kinderopvang, zodat burgers slechts een klein eigen aandeel betalen. Het ministerie van Financiën schetste in 2024 al scenario’s om het toeslagensysteem af te bouwen; partijen als D66 en CDA steunen dat idee, maar eerdere pogingen—zoals het uitstel van afschaffing van de kinderopvangtoeslag naar 2029—laten zien dat uitvoering complex en politiek gevoelig blijft.