De moderne enscenering van de dramaserie over Etty Hillesum roept onvermijdelijk gedachten op over de huidige dreigingen
In dit artikel:
De zesdelige serie Etty schetst het leven van Etty Hillesum in het bezette Amsterdam en brengt tegelijk haar uitzonderlijke schrijverschap onder de aandacht. Hillesum begon in 1941 met het dagboekhouden op advies van haar behandelaar Julius Spier, een Duitstalige Joodse psychotherapeut met wie ze een intieme verband ontwikkelde. Haar aantekeningen vormen het hart van de serie: ze geven een indringend, persoonlijk verslag van wanhoop, liefdesperikelen en het mentale verzet tegen de Duitse overheersing.
Regisseur Hagai Levi (bekend van The Affair en In Therapy) baseerde zich rechtstreeks op de dagboeken en liet Hillesums teksten frequent de scènes becommentariëren. Levi koos voor een opvallende enscenering: het Amsterdam van nu fungeert als decor, met hedendaagse elementen als deelscooters, sneakers en de moderne NS-treinen, terwijl alleen de Duitse uniformen historisch zijn. Die keuze oogt aanvankelijk vreemd maar treedt op de achtergrond zodra Windischbauer’s ingetogen, krachtige vertolking van Hillesum en het samenspel met Sebastian Koch als Spier de aandacht opeisen.
De serie plaatst persoonlijke notities tegen concrete oorlogshandelingen: Hillesum woonde in de Gabriël Metsustraat, met zicht op het Museumplein waar de Wehrmacht en later grote propaganda-evenementen plaatsvonden. In juli 1942 trad ze in dienst bij de Joodse Raad en kwam via haar werk in aanraking met Kamp Westerbork, waar ze tijdelijk vrij kwam en de doorgang tussen kamp en Amsterdam kende. Ondanks het groeiende gevaar koos ze er bewust voor niet onder te duiken — ze voelde dat dat als verraad tegenover haar gemeenschap zou zijn — en werd uiteindelijk gedeporteerd naar Auschwitz. Kort voor haar vertrek droeg ze haar dagboeken toe aan huisgenote Maria Tuinzing; die teksten bereikten pas decennia later publiek en erkenning.
Historisch belang en literaire waarde van de dagboeken werden pas echt zichtbaar nadat een uitgever in 1981 overtuigd raakte van hun kwaliteit, nadat eerdere pogingen na de oorlog niet meteen tot publicatie hadden geleid. Levi ziet in Hillesums geschriften ideeën die nog actueel zijn: een afwijzing van haat en reflecties die volgens hem relevant blijven in het licht van recente wereldwijde spanningen.
Etty biedt niet alleen een portret van een individu in crisis, maar verbindt haar innerlijke leven met bredere morele en politieke vragen. De serie benadrukt Hillesums stem als schrijver en laat zien hoe haar persoonlijke observaties en spirituele worsteling een blijvende invloed hebben gekregen, ook doordat ze na haar dood alsnog postuum beroemd werd. Etty is te zien op NPO2, zaterdag om 22.40 uur.