De ministeries zijn verdeeld, VVD-leider Dilan Yesilgöz naar Defensie

In dit artikel:

VVD-leider Dilan Yesilgöz wordt minister van Defensie en daarnaast vicepremier in het nieuwe kabinet-Jetten. Waar zij ’s ochtends nog zei niemand uit haar partij te hebben gebeld over bewindsposten, was halverwege de middag een compleet lijstje met voorgestelde ministers en staatssecretarissen naar buiten gekomen.

De verdeling van de departementen tussen D66, VVD en CDA verliep volgens de negotiatieschaal in relatief goede harmonie, aldus CDA-leider Henri Bontenbal. De hoofdlijnen van de uitkomst:
- D66-leider Rob Jetten wordt premier. D66 krijgt verder ministeries voor Sociale Zaken, Volkshuisvesting, Klimaat en Groene Groei en Landbouw.
- De VVD krijgt naast Financiën (Eelco Heinen) vooral de grote veiligheidsportefeuilles: Defensie (Yesilgöz) en Justitie en Veiligheid (David van Weel). Ook Volksgezondheid komt onder VVD-bewind (Sophie Hermans).
- Het CDA krijgt Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken, Economische Zaken en de portefeuille Asiel en Migratie.

De partijen hebben ministeries toegedeeld die passen bij hun campagnethema’s: D66 wilde vooral wonen en stedelijke ontwikkeling, de VVD hecht aan strikte financiële politiek en veiligheid, het CDA wilde zicht op investeringen en daarom Economische Zaken. Bontenbal blijft fractievoorzitter in de Tweede Kamer; het kabinet wordt een minderheidskabinet en hij benadrukt het belang van rust en samenwerking.

Een uitvoerige verandering ten opzichte van de vorige formatie is dat er geen ministers meer worden aangesteld die “voor” een onderwerp zijn; nu zijn departementen weer ondergebracht bij ministers “van”. Dat betekent concreet dat deze ministers een eigen begroting krijgen en dus meer uitvoeringsmacht en financieel gewicht — een bewuste keuze om versnippering en afhankelijkheid van andere departementen te beperken.

Sommige gespecialiseerde ministeries zijn teruggeplaatst onder bredere departementen: Asiel en Migratie valt weer onder Justitie, klimaatzaken onder Economische Zaken. Een apart ministerie voor Digitale Zaken komt er niet; digitale onderwerpen blijven vastgelegd bij een staatssecretaris van D66 die alle digitale dossiers moet overzien. De staatssecretaris die het toeslagenschandaal afhandelt, Sandra Palmen (oud-NSC), blijft om klachtenprocedures en lopende afwikkeling niet weer door een nieuwe bewindsman te laten lopen. Voor de afhandeling van mijnbouwschade krijgt Groningen geen eigen minister maar een regeringscommissaris.

Er circuleren al namen als mogelijke kandidaten (onder meer Hanke Bruins Slot voor Buitenlandse Zaken en Rianne Letschert voor Onderwijs), maar definitieve voordrachten zijn nog niet publiek bevestigd. Binnen de partijen zou over kandidaten al intern zijn gesproken; Bontenbal zegt dat de aangewezen ministers naar verwachting bescheiden moeten zijn — “een klein ego” wordt gewenst. Tot slot ruilen binnen de VVD Yesilgöz en demissionair minister Ruben Brekelmans van functie: Brekelmans wordt fractievoorzitter.