De 'Madoff van de boeken' zoog de waarde van manuscripten uit zijn duim en ruïneerde duizenden beleggers

In dit artikel:

Gérard Lhéritier richtte met Aristophil een handel op in historische documenten. Beleggers kochten certificaten die hun een deel van een brief, manuscript of ander stuk uit de collectie zouden geven. Lhéritier beloofde dat Aristophil die belangen na vijf jaar met 40 procent winst zou terugkopen. In werkelijkheid financierde hij betalingen aan eerdere deelnemers grotendeels met geld van nieuwe investeerders: een klassieke ponziconstructie.

Ongeveer 18.000 beleggers uit Frankrijk en België stapten in. Onder hen waren onder anderen gepensioneerden, zelfstandigen en professionals die hun spaargeld in cultureel bezit dachten te steken. De verzameling groeide uit tot circa 135.000 documenten, waaronder brieven van Napoleon en Vincent van Gogh, werken van Beethoven en manuscripten van bekende schrijvers. De stukken bleven bij Aristophil; deelnemers kregen alleen een certificaat.

Lhéritier presenteerde zich als een succesvolle kenner en zakenman. Hij liet documenten hoog waarderen, verkocht daarvan kleine deelnemingen en leefde zichtbaar zeer luxueus. Hij had onder meer een villa aan de Côte d’Azur, een kantoor in Parijs, een museum, een jacht en renpaarden. Ook organiseerde hij kostbare evenementen en ontving hij prominente Franse politici bij tentoonstellingen.

Een cruciale aankoop was het manuscript van De 120 dagen van Sodom van de Markies de Sade. Het twaalf meter lange geschrift uit 1785 was eerder gestolen en via een Zwitserse verzamelaar op de markt gekomen. De Franse staat wilde het voor 3,5 miljoen euro verwerven, maar Lhéritier bood 7 miljoen. Vervolgens liet hij het waarderen op 12,5 miljoen euro en verkocht hij 2.500 certificaten van 5.000 euro. De aankoop was vooral bedoeld als financieel product; Lhéritier zou het omstreden werk zelf na enkele pagina’s hebben weggelegd.

Toen de instroom van nieuw geld afnam, kwam Aristophil in de problemen. Lhéritier probeerde onder meer zeer dure brieven van Einstein aan Amerikaanse miljardairs en filmproducenten te verkopen. Zijn opmerkelijkste financiële meevaller kwam in november 2012: hij won 169 miljoen euro met EuroMillions, met nummers die verband hielden met verjaardagen in zijn familie. Volgens de autoriteiten is nooit vastgesteld dat daarbij fraude was gepleegd. Hij gebruikte een deel van het prijzengeld om zijn onderneming tijdelijk overeind te houden.

Media-aandacht voor de forse prijsverschillen tussen aankoop en doorverkoop trok vervolgens de aandacht van de Franse autoriteiten. In november 2014 doorzocht de politie locaties van Aristophil in Parijs, Nice, Brussel en Genève. Het bedrijf ging failliet en Lhéritier werd in 2015 aangeklaagd voor misleidende handelspraktijken en georganiseerde oplichting.

De afwikkeling van de zaak nam elf jaar in beslag. Veilingen van de documenten brachten tot dusver slechts ongeveer 12 procent op van het bedrag dat beleggers hadden ingelegd. De schade wordt geraamd op circa 1 miljard euro. Een gedupeerde investeerde bijvoorbeeld 1,7 miljoen euro uit de verkoop van zijn kapsalons en verloor dat bedrag vrijwel volledig; hij maakte later een einde aan zijn leven.

Op 11 december 2025 kreeg Lhéritier aanvankelijk vijf jaar gevangenisstraf en een boete van 375.000 euro. Ook een notaris, boekhouder en advocaat werden veroordeeld. Later stemde justitie vanwege zijn leeftijd en gezondheid in met een aangepaste regeling. Lhéritier erkende schuld en kreeg een straf van drie jaar, waarvan één jaar voorwaardelijk; het resterende deel moest hij buiten de gevangenis onder huisarrest uitzitten met een enkelband.

Het manuscript van De Sade werd in 2021 door de Franse staat gekocht voor 4,5 miljoen euro. Het bevindt zich nu in de Bibliothèque nationale, terwijl de gedupeerde beleggers slechts een klein deel van hun geld terugzien.