De komende verkiezingen in Israël draaien om meer dan Netanyahu

In dit artikel:

Op 27 oktober gaan de Israëli’s naar de stembus voor verkiezingen die bepalend kunnen zijn voor de politieke toekomst van premier Benjamin Netanyahu én voor de koers van het land. De uitslag kan gevolgen hebben voor Israëls oorlogsbeleid, de omgang met Palestijnen in de bezette gebieden en de relaties met de Verenigde Staten, Europa en Arabische landen. Toch is het onzeker of een nieuwe coalitie voor een fundamentele beleidswijziging zal zorgen.

Netanyahu, 76, blijft ondanks jarenlange kritiek een sterke kandidaat. Zijn reputatie als veiligheidsleider is beschadigd door de aanval van 7 oktober 2023, omdat hij een onafhankelijk onderzoek naar de veiligheidsfouten blijft tegenhouden of vertragen. Ook zijn belofte van een “totale overwinning” in de oorlog is volgens veel Israëli’s niet waargemaakt. Daarnaast blijft zijn omstreden justitiehervorming de samenleving verdelen. Tegenstanders vrezen dat de regering daarmee de rechterlijke macht verzwakt en de scheiding der machten aantastten. Honderdduizenden mensen protesteerden daartegen.

De premier staat ook internationaal onder druk vanwege de oorlog in Gaza en mogelijke oorlogsmisdaden, maar zijn politieke overlevingsvermogen blijft groot. In het versnipperde Israëlische politieke landschap is het bovendien niet alleen belangrijk welke partij de meeste stemmen haalt, maar vooral wie een coalitie van doorgaans vier tot acht partijen kan samenstellen. Netanyahu geldt daarin als bijzonder behendig en kan premier blijven, zelfs wanneer zijn partij niet als grootste eindigt.

Veiligheid is het centrale verkiezingsthema. De oorlog in Gaza, de spanningen met Iran en Israëlische militaire operaties in Libanon en Syrië zetten de volgende regering voor grote keuzes. Kiezers beslissen indirect ook over de uitbreiding van de Israëlische controle op de Westelijke Jordaanoever en het geweld van kolonisten tegen Palestijnen. Binnenlands is de groeiende invloed van religieuze en extreemrechtse partijen een belangrijk twistpunt. Ook de vrijstelling van ultraorthodoxe joden van militaire dienst blijft gevoelig, vooral bij reservisten die al jarenlang zwaar worden belast.

De belangrijkste uitdager van Netanyahu is voormalig stafchef Gadi Eisenkot, die na 7 oktober deel uitmaakte van het oorlogskabinet en tijdens de oorlog een zoon en twee neven verloor. Zijn centrumpartij Yashar staat er in de peilingen goed voor. Ook voormalig premier Naftali Bennett en oppositieleider Yair Lapid kunnen een sleutelrol spelen in een poging een regering zonder Netanyahu te vormen. Hun partijen verschillen sterk, maar delen de ambitie om hem te vervangen. Een linkse regering lijkt weinig waarschijnlijk; zelfs een oppositiecoalitie zou vermoedelijk een uiterst krappe meerderheid hebben.

Een regering onder Eisenkot zou waarschijnlijk pragmatischer en minder ideologisch zijn, met meer aandacht voor diplomatie en internationale samenwerking, maar zonder Israëls veiligheidsdoelstellingen los te laten. Bennett zou vooral een andere stijl vertegenwoordigen. Onder Netanyahu wordt een voortzetting van het huidige beleid verwacht.

Daarom draait de verkiezingsstrijd niet alleen om de vraag wie premier wordt, maar vooral om hoe rechts, religieus en nationalistisch de volgende coalitie zal zijn. Buitenlandse regeringen hopen op meer diplomatie, maar vrezen ook verdere escalatie als Netanyahu of zijn opvolgers electoraal voordeel zien in een nieuwe militaire confrontatie. Een grote koerswijziging in de Palestijnse kwestie lijkt voorlopig onwaarschijnlijk; vooral de manier waarop veiligheid, stabiliteit en internationale relaties worden beheerd, kan veranderen.