De Iran-crisis legt pijnlijk het falen van de huidige energiemarkt bloot
In dit artikel:
Na de Iran-crisis kiest het kabinet er niet voor lessen te trekken maar lijkt het de probleemkeuze juist te bevestigen: in plaats van de economie en het elektriciteitsnet beter bestand te maken, worden vooral grote, energie-intensieve bedrijven extra beschermd. De schrijver verwijst naar decennia waarschuwingen van milieuorganisaties over het versterken van het net en naar analyses die aangeven dat meer energiebesparing Nederland veerkrachtiger had gemaakt tijdens de recente schok. In plaats daarvan heeft de Europese Commissie onlangs toegestaan dat grote bedrijven meer CO2 uitstoten, dreigt het emissiehandelssysteem (ETS) verder uitgekleed te worden en schuift Nederland de invoering van een CO2-belasting voor zich uit, terwijl fossiele sectoren jaarlijks miljarden aan subsidies blijven ontvangen.
De crisis legt het falen van de huidige marktmechanismen bloot: prijsstijgingen op één plek werken wereldwijd door, en omdat elektriciteitsprijzen aan elkaar gekoppeld zijn, stijgt ook duurzame stroom even hard als fossiele energie. Daardoor gaat het verlies van een duidelijk prijsvoordeel van hernieuwbaar vermogen verloren precies in de momenten waarin het meest nodig zou zijn. Het systeem beloont sommige producenten bovendien “slapend rijk” worden zonder extra inspanning.
Belangrijker nog zijn de ethische en verdelingsvragen die opdoemen als brandstof niet alleen duur maar ook schaars wordt. De auteur zet uiteen welke keuzes politici moeten maken: vrije verkoop volgens koopkracht, veilingmechanismen, prioritering van zorg en onderwijs, of persoonsgebonden schaarserantsoenen — en of die rechten verhandelbaar zijn. Zulke keuzes bepalen draagvlak en sociale draagkracht; zonder open debat ontstaan er wantrouwen en ongelijkheid.
Historisch refereert de tekst aan de benzinebonnen en zondagrijverbod uit 1973 (Joop den Uyl) als voorbeeld dat schaarstermaatregelen werkbaar zijn wanneer ze eerlijk worden uitgelegd en vormgegeven. Het Internationale Energieagentschap waarschuwt voor de zwaarste energiecrisis ooit, maar volgens de schrijver praat het Nederlandse kabinet vooral over betaalbaarheid en mijdt het het woord ‘schaarste’. Die ontkenning vergroot het risico op paniekgedrag en ondermijnt de voorbereiding op eerlijk verdeelde tekorten. De conclusie is helder: nu is het moment voor openheid, om debat en beleid rond verdeling en weerbaarheid te voeren in plaats van het status quo van bescherming van fossiele belangen voort te zetten.