De IJzerstaven op Bickerseiland: de geschiedenis van de imposante ijzerhandel
In dit artikel:
Op Bickerseiland staat het pand De IJzerstaven, vernoemd naar de ijzerhandel van de familie Van der Vliet die daar vanaf 1880 zat. De onderneming heeft diepe wortels: in 1723 vaardigde weduwe Cornelia van Laar in haar testament uit dat de handel van haar overleden man door hun zonen voortgezet moest worden; oorspronkelijk runde de familie een succesvolle stoffen- en kledingwinkel op de Nieuwendijk. In 1751 begonnen twee van de zonen daarnaast een ijzerhandel die in de decennia daarna sterk uitgroeide.
Tijdens de 18e en 19e eeuw vergaarde de familie kapitaal en aanzien. Cornelis en Jan maakten huwelijken die hun positie versterkten — onder meer met leden van de invloedrijke Hooft- en Borski-families — en investeerden in onroerend goed en bedrijvigheid zoals lakenperserijen en scheepvaart. Als doopsgezinden waren de Van der Vliets actief in kerkelijke en sociale kringen; na de Bataafse Revolutie van 1795 kwamen zij ook in het stedelijke bestuur terecht.
De textieltak leed eind 18e en begin 19e eeuw onder handelsbeperkingen, zoals een verbod op Engelse wol, en werd in 1814 geliquideerd. De ijzerhandel daarentegen floreerde: grote hoeveelheden ingevoerd ijzer werden opgeslagen in pakhuizen aan de Nieuwezijds Voorburgwal en Achterburgwal, met het complex dat De IJzerstaven werd genoemd als een van de grootste. De firma nam zelfs schepen in eigendom om de aanvoer veilig te stellen; rond 1852 beschikten ze over een kofschip en negen pakhuizen.
De industriële groei in de tweede helft van de 19e eeuw — nieuwe architectuur en de aanleg van spoorwegen — vergrootte de vraag naar ijzer en staal aanzienlijk. De Van der Vliets leverden bijvoorbeeld constructiemateriaal voor bruggen in de Vijzelstraat (1883). Wanneer de grachten en singels dichtslibben of gedempt worden waardoor grote aanvoer per schip moeilijker wordt, kopen de broers in 1879 een ruim terrein op het Bickerseiland om opslag en handel voort te zetten; De IJzerstaven aan de kop van het eiland komt in gebruik.
In de 20e eeuw fuseerde de firma in 1917 met De Jonge uit Rotterdam en werd later (1940) overgenomen door Van Leer. In de naoorlogse stadsplanning werd Bickerseiland tot industriegebied benoemd; in de jaren 1970 verplaatste de onderneming naar Nieuwegein nadat uitbreidingsplannen op tegenstand stuitten. Sinds 2012 bestaat de onderneming weer zelfstandig. Het markante gebouw De IJzerstaven huisvest vandaag een klein cultureel centrum, terwijl de geschiedenis van de familie een illustratie biedt van de overgang van handels- naar industriële economie in Amsterdam.