De hypotheekrenteaftrek: wat gebeurt er als die snel wordt afgebouwd?

In dit artikel:

CDA-leider Henri Bontenbal zette in het verkiezingsprogramma een nieuw campagnethema neer: onder het motto „eerlijke keuzes maken” pleit het CDA voor een versnelde afbouw van de hypotheekrenteaftrek om de woningmarkt „toegankelijker en betaalbaarder” te maken. De aankondiging maakte de aftrek opnieuw tot twistpunt; enkele dagen later reageerde De Telegraaf met een artikel waarin experts juist waarschuwen dat afschaffing koopstarters en miljoenen huiseigenaren zou schaden. Ook politieke partijen reageren voorspelbaar: VVD, PVV en BBB verdedigen de aftrek, terwijl GroenLinks-PvdA, D66, Volt en SP al langer voor (versnelde) afbouw zijn.

Historisch gezien ontstond de hypotheekrenteaftrek in 1893 als onderdeel van een grote belastinghervorming van minister Nicolaas Pierson. Om de nieuwe belasting op het zogenoemde huurwaardeforfait van woningen acceptabel te maken, mochten woningeigenaren rente en andere kosten aftrekken. Dat forfait heet nu eigenwoningforfait. In de praktijk verlagen huiseigenaren al meer dan een eeuw hun maandlasten dankzij de aftrek, waardoor starters meer kunnen lenen en huizenprijzen hoger uitvallen. De overheid loopt hierdoor fors inkomsten mis: in 2025 naar schatting ruim 11 miljard euro.

Economische consensus beschouwt de aftrek als prijsopdrijvend en verstorend voor de woningmarkt, al verschillen inschattingen over de omvang. De Nederlandsche Bank rekent in een scenario met afbouw over twintig jaar uit op ongeveer 1–2 procent extra jaarlijkse prijsdaling ten opzichte van een situatie met aftrek, maar waarschuwt dat die cijfers onzeker zijn omdat er geen recent vergelijkingsperiode zonder regeling bestaat. Critici wijzen erop dat huizenprijzen door veel factoren worden bepaald, bijvoorbeeld aanbod, vraag en rente; de scherpe prijsdalingen in 2022 kwamen vooral door de rentestijging, niet direct door beleidswijzigingen rond aftrek.

Wat betekent versnelde afbouw concreet? Een plotselinge stop van de aftrek zou tot acuut hogere maandlasten leiden, maar vrijwel alle deskundigen gaan uit van een langdurige afbouwperiode — vaak genoemd wordt vijftien jaar — waardoor inkomens geleidelijk meegroeien en scherpere schokken uitblijven. De praktische uitwerking hangt sterk af van politieke keuzes en compensatiemaatregelen. Het CDA wil vrijkomende middelen gebruiken om de inkomstenbelasting voor iedereen te verlagen; GroenLinks-PvdA wil het geld juist inzetten voor extra woningbouw, omdat alleen lagere prijzen zonder extra bouw het tekort niet oplossen.

De vraag of starters straks überhaupt nog kunnen kopen zonder aftrek leidt tot verdeeldheid. Sommige experts vinden de alarmistische stelling dat huizen onbereikbaar worden onjuist: de leencapaciteit daalt, maar huizenprijzen zouden zich volgens deze visie aanpassen naar een lager niveau, waarna starters nog steeds bieden — alleen op andere prijspunten. Andere deskundigen wijzen erop dat juist lage inkomens starters nu relatief sterk profiteren van de aftrek en pleiten voor alternatieven om die groep te beschermen. Een veelgehoorde suggestie is om de hypotheekrenteaftrek niet volledig af te schaffen, maar het eigenwoningforfait te verhogen zodat het voordeel relativeert en hogere bezitters meer bijdragen, terwijl starters beschermd blijven.

Kortom: het CDA-voorstel heeft de discussie over de hypotheekrenteaftrek weer op de politieke agenda gezet en maakt een versnelde afbouw politiek plausibeler. Economisch kan afbouw prijsdruk verminderen, maar de effecten hangen sterk af van tempo, compenserende maatregelen en vooral extra woningbouw. Afschaffen of versneld afbouwen is dus geen eenvoudige oplossing voor het woningtekort; structurele investeringen in nieuwbouw blijven noodzakelijk.