De 'het kan wel-aanpak' voor de Noordzee is een illusie
In dit artikel:
Het kabinet heeft vorige week een herziening van de langetermijnplannen voor de Noordzee gepresenteerd: om de klimaatdoelstelling uit het coalitieakkoord te halen moet er veel meer ruimte komen voor windenergie. Het doel is in 2040 40 gigawatt op zee; daarvoor zijn nieuwe zoekgebieden aangewezen met samen circa 21 GW extra capaciteit — een verdubbeling ten opzichte van eerdere plannen. Tegelijkertijd wil Den Haag op dezelfde wateren ook ruimte houden voor scheepvaart, zandwinning, kustbescherming, defensie, natuur en visserij.
De combinatie van al die belangen blijkt ingewikkeld. De regering wil vissers in sommige windparken weer toelaten, zowel passieve visserij (kooien, lijnen) als actieve visserij (sleepnetten). Dat is politiek belangrijk voor de visserijsector — en leidde er vorig jaar al toe dat een geplande zoeklocatie werd geschrapt om prioriteit aan vissers te geven — maar het brengt serieuze veiligheids- en ecologische risico’s mee. Sleepnetten kunnen kabels en funderingen beschadigen, aanvaringen en reddingsproblemen nemen toe, en noodzakelijke veiligheidsmaatregelen drijven ontwikkelkosten omhoog. Welke partij aansprakelijk is bij schade aan kabels of funderingen blijft onduidelijk.
Ecologisch gezien kunnen windparken juist ook positief werken als de zeebodem ongemoeid blijft; intensief vissen binnen parken zou die winst grotendeels tenietdoen. Tegelijk stijgt de vraag naar zand voor kustverdediging en woningbouw, en het kabinet breidt het huidige zandwinningsgebied uit van twaalf naar veertien nautische mijl. Deskundigen waarschuwen echter dat dat niet volstaat op de langere termijn; er moet nu al rekening gehouden worden met mogelijke winningslocaties buiten die zone, ook op plekken waar windmolens en kabels gepland zijn — met strikte voorwaarden om ecologische schade te beperken.
Voor de uitvoering trekt het kabinet 1,7 miljard euro uit. Een deel daarvan gaat naar risicobeperkende maatregelen: nieuwe sleepboten voor hulpverlening en een sensornetwerk om botsingen, kabelbreuken en incidenten te detecteren. Dergelijke investeringen zijn nodig nu de druk op de Noordzee toeneemt, maar financiële en operationele onduidelijkheden blijven bestaan.
Kort: het kabinet kiest ambitie voor wind op zee en wil meerdere functies combineren, maar de beperkte ruimte, groeiende zandvraag, biodiversiteitsproblemen en onopgeloste veiligheids- en aansprakelijkheidsvragen maken dat veel win-win-scenario’s in de praktijk tot lastige keuzes en mogelijke concessies leiden.