De Garnizoenskerk in Ravenstein: protestants bedehuis in rooms-katholiek gebied

In dit artikel:

"Ik zou het mooi vinden als de Garnizoenskerk in het toeristenseizoen opengesteld zou worden", zegt Martin Jan van Mourik, auteur van het boek De Garnizoenskerk te Ravenstein (1641–2026). Van Mourik, geboren in Ravenstein en emeritus hoogleraar, schetst in zijn boek de geschiedenis van dit kleine protestantse kerkgebouw aan de Maas in Noord-Brabant, te midden van een overwegend rooms-katholieke omgeving.

Ravenstein hoorde tot 1795 bestuurlijk bij Duitse vorstendommen (Kleef, later Brandenburg en Pfalz-Neuburg). Omstreeks 1621 plaatste de keurvorst van Brandenburg — na financiële steun van de Republiek — een garnizoen in de stad; in 1641 werd een protestantse kerk gebouwd. Hoewel de naam Garnizoenskerk gangbaar is, benadrukt Van Mourik dat lokale protestanten al vóór het garnizoen actief waren en dat drie vooraanstaande families (Van Willigen, Van Holthuysen, Van den Broeck) een belangrijke rol speelden bij de bouw. Opmerkelijk is dat dezelfde families, ruim een eeuw later, initieerden tot de bouw van de rooms-katholieke Sint-Luciakerk, nadat politieke machtsverhoudingen en geloofsrichting waren veranderd.

De verhouding tussen protestanten en katholieken was in de 17e eeuw gespannen: er zijn meldingen dat soldaten op zondag stadspoorten sloten om katholieken te beletten de kerk te bereiken, en jezuïeten klaagden over protestantse aanwezigheid. De protestantse gemeente kromp in de 19e eeuw (55 lidmaten in 1841; 45 in 1861) en houdt tegenwoordig nog diensten op de eerste en derde zondag van de maand.

Het kerkinterieur is bescheiden maar historisch rijk: het gebintenplafond werd bij een verbouwing in 1972 weer zichtbaar, de kansel dateert uit 1644 met fijn houtsnijwerk (o.a. een pelikaan), er staat een nog-werkend kabinetorgeltje uit 1781 en een Tiengebodenbord uit 1648 met het wapen van De Merode — de garnizoenscommandant die in deze kerk trouwde. Van Mourik hoopt dat de kerk tijdens het toeristenseizoen publiek toegankelijk wordt, waarmee bezoekers zowel het gebouw als zijn geschiedenis kunnen beleven.