De formatie van D66, CDA en VVD verliep bijzonder constructief, en dat had een reden
In dit artikel:
De onderhandelingen tussen D66, CDA en later de VVD verliepen opvallend soepel en zonder openlijke verwijten, onder meer omdat de leiders bewust een andere, minder chaotische politieke cultuur wilden inzetten. Na nachtelijke marathons rond financiële afspraken voltooiden Rob Jetten (D66), Henri Bontenbal (CDA) en de VVD hun coalitieakkoord; de laatste details werden woensdag besproken, nadat de definitieve knopen dinsdagavond waren doorgehakt.
Die rust kwam niet voort uit gemakzucht maar uit calculatie: het beoogde kabinet-Jetten wordt een minderheidskabinet dat zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer veel zetels tekortkomt. Daardoor is succes voor deze coalitie afhankelijk van voortdurend contact met oppositiefracties — ook met partijen die niet aan tafel zaten, zoals GroenLinks-PvdA, Ja21 en BBB. Tijdens gesprekken met oppositieleiders hebben de formatiepartijen al drie manieren genoemd om begrotingen aan te vliegen: zelf plannen indienen en hopen op steun, individuele begrotingen op maat maken voor partijen, of vooraf over het hele pakket onderhandelen.
Die opties onderstrepen de kwetsbaarheid van het kabinet: kwesties als asiel, stikstof en klimaat kunnen steun bij bepaalde oppositiepartijen onhaalbaar maken, terwijl voorstellen voor bezuinigingen op zorg of sociale zekerheid al direct weerstand oproepen bij grote fracties in de Eerste Kamer. Premierkandidaat Jetten erkende dat de coalitie veel ideeën van de oppositie verwacht en daarnaar zal luisteren.
Formeel is de formatie daarmee klaar, maar in de praktijk begint nu het echte werk: het veiligstellen van voldoende steun voor begrotingen en wetgeving in een politiek landschap waarin samenwerking cruciaal — en ingewikkeld — zal zijn.