De financiële gevolgen van de energiecrisis vallen voor de meeste huishoudens mee, stelt het CPB - maar niet voor twee specifieke groepen

In dit artikel:

Het Centraal Planbureau (CPB) stelt in een donderdag verschenen analyse dat de energiecrisis door de oorlog tussen Iran en de VS voor de meeste Nederlandse huishoudens slechts beperkte gevolgen heeft voor het besteedbaar inkomen, maar dat er grote verschillen tussen huishoudens bestaan. Rutger Teulings, hoofdonderzoeker bij het CPB, waarschuwt dat er flinke uitschieters zijn: sommige huishoudens lopen veel meer schade op dan het gemiddelde.

Wat is er gebeurd en wanneer: afgelopen maart sloot Iran de Straat van Hormuz en vonden er meerdere aanvallen plaats op energie-infrastructuur in het Midden-Oosten, waardoor olie- en gasmarkten maandenlang onrustig waren. De prijs van Brent-olie piekte boven de 110 dollar per vat; het IEA sprak van de grootste energiecrisis ooit. Eindelijk sloten Iran en de VS zondag een principeakkoord over heropening van de zeestraat, maar de duurzaamheid daarvan is onzeker. Inmiddels is de olieprijs weer gedaald naar net onder de 80 dollar en zijn benzine- en dieselprijzen bij de pomp iets lager dan een maand geleden, maar nog altijd hoger dan vóór het conflict.

Effecten voor huishoudens: als energie- en brandstofprijzen zich ontwikkelen volgens marktverwachtingen, verliest een gemiddeld huishouden naar schatting minder dan 1 procent van het besteedbaar inkomen dit jaar en volgend jaar. In een zwaar scenario met olie op 140 dollar per vat stijgt dat verlies naar circa 1 procent in 2026 en 2 procent in 2027. Deze impact is aanzienlijk kleiner dan tijdens de Nederlandse energiecrisis van 2022, toen lage inkomens gemiddeld tot 8 procent van hun uitgavenruimte kwijtraakten.

Waarom de pijn nu minder groot is: huizen, auto’s en contracten zijn beter beschermd. Veel woningen kregen isolatie, warmtepompen en zonnepanelen; het aantal isolatiemaatregelen steeg van <70.000 in 2021 naar 250.000–280.000 in 2023–2024. Ook rijden meer mensen elektrisch en meer huishoudens hebben vaste gascontracten, waardoor prijsstijgingen niet direct doorwerken. Toch lopen veel huishoudens tegen het einde van dit jaar en in 2027 tegen verlengingen van die contracten aan: in april had 33% een contract afgesloten na het uitbreken van de oorlog, eind 2026 is dat 83% en in 2027 ruim 95%.

Verdeling en beleidsadvies: lage inkomens voelen relatief meer druk omdat zij vaak in slechter geïsoleerde woningen wonen en dezelfde gashoeveelheid gebruiken als hogere inkomens. Uitschieters zijn vooral eigenaren van grote, oude koopwoningen en bewoners van sociale huur. De CPB-rapportage adviseert gerichte hulp voor kwetsbare huishoudens (bijvoorbeeld het Tijdelijk Noodfonds Energie) en waarschuwt tegen brede, kostbare maatregelen zoals verlaging van de brandstofaccijns die de energietransitie kunnen vertragen. Specifieke aanbevelingen zijn meer verduurzaming van woningen en wagenpark en het mogelijk uitbreiden van maatregelen om lage inkomens toegang te geven tot elektrische mobiliteit (bijv. leasubsidies).