De fediverse als alternatief voor big tech: 'Het is een soort sociaal supernetwerk'

In dit artikel:

Steeds meer journalisten zoeken naast X, Instagram, Facebook en TikTok naar sociale netwerken waarop grote techbedrijven minder invloed hebben. Een belangrijk alternatief is de fediverse: een verzameling open, decentrale platforms die met elkaar kunnen communiceren. Net als bij e-mail kunnen gebruikers van verschillende diensten elkaar bereiken, zonder op één platform te zitten.

Mastodon is de bekendste dienst binnen de fediverse en telt ongeveer één miljoen actieve gebruikers per maand. Pixelfed, PeerTube en Loops zijn vergelijkbare alternatieven voor respectievelijk Instagram, YouTube en TikTok. Ook WordPress-websites kunnen via de techniek ActivityPub deel uitmaken van het netwerk. Mastodon zelf bestaat uit duizenden verbonden servers, waarop beheerders hun eigen regels kunnen bepalen. Gebruikers kunnen vervolgens toch met mensen op andere servers en platforms communiceren.

In tegenstelling tot commerciële sociale media draait de fediverse minder op advertenties en algoritmen. Berichten verschijnen vaak chronologisch, waardoor redacties en zelfstandige journalisten meer invloed houden op hun bereik en minder afhankelijk zijn van veranderende platformregels. Daarnaast kunnen organisaties een eigen server of feed opzetten rond een specifiek onderwerp of een bepaalde gemeenschap. Volgens Sander van der Waal van Waag Futurelab kunnen journalisten er artikelen delen, met hun publiek in gesprek gaan en rechtstreeksere, kleinere communities opbouwen.

De fediverse hoeft bestaande platforms niet volledig te vervangen. Journalistieke organisaties kunnen beide gebruiken en hun publiek actief wijzen op hun aanwezigheid in de open netwerken. Wel moeten zij rekening houden met de inspanning die daarvoor nodig is. Omdat er geen centraal bedrijf is dat de regels en moderatie verzorgt, zijn serverbeheerders zelf verantwoordelijk voor beleid rond bijvoorbeeld expliciete inhoud, taalgebruik en desinformatie. Techjournalist Frank Rensen merkt bovendien dat de vrijheid ook extra werk oplevert.

De technologie is nog minder gebruiksvriendelijk dan mainstream sociale media. Nieuwe gebruikers krijgen bijvoorbeeld weinig hulp bij het vinden van interessante accounts, waardoor het opbouwen van publiek lastig kan zijn. Journalisten moeten lezers, luisteraars en kijkers daarom actief meenemen en overtuigen om een account aan te maken. Van der Waal adviseert geïnteresseerden desondanks om een account te openen en de fediverse zelf uit te proberen.