De fantasieschilderijen van de Egyptische Hend Samir doen je herinneren aan samen zingen, dansen en verdrietig zijn

In dit artikel:

In het Dordrechts Museum is de eerste museale overzichtstentoonstelling van Hend Samir te zien. Onder de titel *Een vloedgolf van levenslust* toont de Egyptische kunstenaar werk uit de periode 2016-2026. Samir, geboren in 1986 in Koeweit en opgeleid in grafische technieken in Caïro, kreeg in 2021 de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst en in 2026 de ABN Amro Kunstprijs. Begin 2027 volgt een tentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam.

Samirs ontwikkeling begon met collages en schilderijen waarin ze teksten en foto’s van de Egyptische Revolutie van 2011 verwerkte. Die politiek geladen werkwijze putte haar echter uit. Door te experimenteren met verf vond ze een nieuwe vorm, waarin binnenruimtes, herinneringen en fantasieën centraal staan. Haar jeugd in Caïro, waar ze met haar familie in een huis met weinig privéruimte woonde, vormt daarbij een belangrijke inspiratiebron. Foto’s uit familiealbums en verzamelde beelden gebruikt ze als vertrekpunt voor scènes in woonkamers, keukens en andere huiselijke omgevingen.

De vroegste werken in Dordrecht zijn klein, figuratief en duidelijk verwant aan collagetechnieken. Ze tonen onder meer kinderen die samen muziek maken, een vrouw die vissen krijgt van een beer en een zebra in een woonkamer. Geleidelijk krijgen de achtergronden meer gewicht. Het kleurgebruik wordt beperkter en de ruimtes minder realistisch, terwijl de personages opgaan in vlekken, strepen en druipende verf. Uit die ogenschijnlijk ruwe bewegingen ontstaan kamers, meerdere verdiepingen, auto’s en menselijke figuren.

De schilderijen gaan volgens de beschouwing niet zozeer over specifieke plaatsen of bekende personen, maar over gewone mensen die thuis muziek maken, dagdromen, spelen of elkaar vasthouden. Kinderen nemen vaak de hoofdrol, omdat zij binnen beperkte ruimtes complete avonturen kunnen verzinnen. Samir schildert bovendien onconventionele gezinssamenstellingen, zoals alleenstaande vaders, twee moeders of meerdere moeders rond één kind. Daarmee verlegt ze de aandacht van de kleine groep mensen die doorgaans de geschiedschrijving en media bepaalt naar onbekende levens en gedeelde herinneringen.

Tijd en ruimte blijven in haar werk bewust vloeibaar. De kamers bieden geen eenduidig verhaal; kijkers moeten zelf verbanden leggen tussen de figuren en scènes. Dat is bijvoorbeeld zichtbaar in *The Void*, waarin kolkende paarse, witte en zwarte verf een gebouwachtige structuur vormt met verschillende personages en voorbijrazende auto’s. Ook gezichten die in de verf lijken op te duiken zijn meer dan toevallige vlekken: Samir combineert intuïtieve schilderbewegingen met vooraf bedachte composities en soms fotografisch materiaal.

Hoewel haar werk meestal fantasierijk en indirect is, kan een concrete politieke betekenis naar voren komen. In *Flotilla 25* uit 2025 verwijst een boot met opvarenden en een vrouw met een parasol in Palestijnse kleuren naar de schepen die humanitaire hulp naar Gaza probeerden te brengen. Samirs schilderijen putten zo uit haar eigen herinneringen en verbeelding, maar doen tegelijk een beroep op het collectieve geheugen en de fantasie van de toeschouwer. Daarin onderscheidt haar werk zich van louter hypnotiserende digitale effecten: achter de verf schuilen ervaringen van samenleven, zingen, dansen, verdriet en het herkennen van een menselijk gezicht.