De fabriek voor dieetpillen van 2,6 miljard euro die hier mogelijk komt, overdondert Katwijk nogal

In dit artikel:

Als Arjan Planje in juni met zijn pick-uptruck de Zonneveldslaan in Katwijk op rijdt, botst hij op een hek: achter prikkeldraad liggen de gesloopte kassen en graafmachines. Op het bord bij de ingang staat de projectnaam: Eli Lilly, Fase 1. De Amerikaanse farmaceut Eli Lilly en ontwikkelaar RED Company willen op ongeveer 20 hectare, vlak naast het Valkenburgse Meer (gemeentegrens Leiden/Katwijk), een fabriek bouwen voor nieuwe obesitasmedicijnen in pilvorm. De productie zou vanaf 2030 moeten draaien; de investering wordt geschat op minimaal 2,6 miljard euro — één van de grootste buitenlandse investeringen ooit in Nederland.

De fabriek krijgt een hoogte van bijna 40 meter en roept veel lokale weerstand op. Bewoners en ondernemers rondom het meer klagen over de snelheid en de schaal van het project, de geheimhouding rond de grondtransacties en het gevoel dat besluiten al genomen zijn. Surfschool-eigenaren en omwonenden zijn verbaasd dat afspraken over het landschap en hoogtes eerder in een gebiedsconvenant nu lijken te worden opgeschoven. Arjan Planje zegt dat er intussen al begonnen is zonder vergunning, en buurtbewoonster Nelly Hernandez vertelt dat zij en haar autistische man zich door de komst gedwongen voelen te verhuizen; veel buren zijn al uitgekocht.

De locatiekeuze van Eli Lilly kwam volgens het bedrijf mede door de inzet van Nederlandse overheden en vanwege logistieke redenen: Schiphol speelde volgens betrokken ministers een doorslaggevende rol in de selectie uit tientallen Europese locaties. Ministeriële en lokale steun, snelle overleggen en een “beauty contest” in 2022 waarbij RED als ontwikkelaar uit de bus kwam hebben het proces versneld. RED betaalde de tuinders die de grond verkochten ruim boven marktprijs; de totale uitkoop van vijf kwekers bedroeg circa 57 miljoen euro. In de koopcontracten staat dat zij geen bezwaar tegen de ontwikkeling zullen maken.

Projectdocumenten — zo’n 4.500 pagina’s met adviezen en onderzoeken — proberen veel zorgpunten weg te nemen: stikstofeffecten zouden ook cumulatief geen significant negatief effect hebben; watervoorziening voor de fabriek (circa 1.000 m3 per dag) zou voor het grootste deel door Dunea geleverd worden met belofte van waterbesparende maatregelen; elektriciteitstekorten zouden tijdelijk worden opgelost met gasgestookte generatoren; ook zijn er plannen voor onderzoek naar lokale fauna zoals vleermuizen en steenmarter. De ontwikkelaars en adviesbureaus presenteren het dossier als ruimtelijk en milieutechnisch verantwoord.

Toch vinden gemeenteraadsleden en inwoners de hoeveelheid materiaal en technische details moeilijk te doorgronden. Raadslid Gijsbert Schrijvers zegt dat je expert moet zijn om grip te krijgen op het dossier. Bewoners klagen bij informatieavonden dat veel toelichtingen in het Engels worden gegeven en dat vragen onvoldoende lijken te worden vastgelegd. Sommigen voelen zich overrompeld: Vincent Hengst noemde de procedure een “moetje” en sprak van snel doorgedrukte besluitvorming; wethouder Gerard Mostert benadrukt daarentegen dat de gemeente nog tegenprestaties van het Rijk verlangt en dat deze zomer een onafhankelijke second opinion volgt, met een definitief besluit in de herfst als de raad nu positief adviseert.

Politiek heeft het project steun van ministers die de economische meerwaarde benadrukken; voormalig minister Vincent Karremans gebruikte de komst van de fabriek als argument voor het belang van Schiphol. Tegelijkertijd merkt een aantal inwoners op dat lokale waarden — recreatie, rust en leefbaarheid — zwaarder wegen dan de economische baten die vooral op rijksniveau tellen.

Kortom: de komst van Eli Lilly naar Katwijk is een groot, snel en politiek gevoed investeringsproject dat stuit op verzet in de directe omgeving. Voorstanders wijzen op banen en economische spin-off; tegenstanders vrezen aantasting van woon- en recreatiekwaliteit, gebrek aan transparantie en onomkeerbare ruimtelijke veranderingen. De gemeenteraad staat voor een complex oordeel waarbij technische rapporten, politieke belangen en emotionele lokale effecten samen komen.