De EU leidt de strijd tegen illegale visserij, maar laat haar eigen vloot door de mazen glippen
In dit artikel:
De EU profileert zich als wereldleider in de bestrijding van illegale, ongereguleerde en onbeheerde (IUU) visserij, maar intern onderzoek van Follow the Money laat zien dat dezelfde Unie vaak nalaat haar eigen lidstaten en hun zeevloot te bestraffen. Hoewel de EU-wet van 2010 lidstaten verplicht ook op te treden tegen hun onderdanen die onder vreemde vlag varen, blijken controles, dossiers en sancties tegen landen als Frankrijk, Spanje, Portugal en België vaak te worden afgerond zonder echte vervolging.
Interne documenten tonen dat de Europese Commissie handhavingszaken tegen lidstaten regelmatig heeft geseponeerd of via informele EU Pilots probeerde op te lossen, vaak zonder opvolging. Voorbeelden: Frankrijk stelde in 2018 dat zijn visserijautoriteiten geen bevoegdheid hadden om Fransen die op schepen onder buitenlandse vlag voeren te registreren of te bestraffen; Brussel noemde die uitleg onjuist, maar nam geen sancties. Spanje bleek in 2019 niet te hebben vastgelegd wat er werd gevangen buiten de EU: ongeveer 10.242 ton vis was niet traceerbaar. België nam geen verdere stappen nadat Belgische schepen in 2016 in Senegal op illegale visserij waren betrapt; Portugal legde geen maatregelen op in vergelijkbare gevallen.
De Commissie startte in 2023–2024 slechts één inbreukprocedure tegen een lidstaat, volgens milieuorganisatie ClientEarth het laagste aantal in twee decennia. Juridische procedures vinden plaats: ClientEarth en Oceana sleepten Spanje vorig jaar voor de rechter wegens het niet bestraffen van Spaanse burgers die op illegale schepen onder vreemde vlag voeren; het Madrileense hooggerechtshof wees de zaak af omdat Spaanse wetgeving volgens die uitspraak niet buiten nationale wateren zou gelden. De organisaties tekenden beroep aan.
Wetenschappelijk onderzoek en veldonderzoek onderstrepen de omvang van het probleem. Een studie uit 2022 concludeerde dat EU‑gevlagde of EU‑eigendomsschepen in West-Afrika goed waren voor circa 27% van de IUU‑praktijken daar, met illegale vangsten ter waarde van ongeveer €570 miljoen per jaar — minder dan 0,6% daarvan werd via boetes teruggevorderd. Onderzoekers melden dat boetes voor EU‑schepen vaak veel lager uitvallen dan voor niet-EU schepen; voorbeelden in Senegal en Sierra Leone suggereren dat EU-invloed kan leiden tot verzachtende maatregelen. De Verenigde Naties schatten de wereldwijde schade door illegale visserij op tot €20 miljard per jaar.
Experts en milieuorganisaties wijzen op structurele oorzaken: zwakke nationale handhaving, politieke en economische druk van de visserijsector in Brussel, beperkte prioritering van handhaving en gebrek aan transparantie bij de Commissie (het EU‑hof liet in 2024 auditrapporten vertrouwelijk blijven). Deze combinatie zou een praktisch vrijbrief creëren voor vissers om onder buitenlandse vlag te opereren zonder consequenties, wat mariene ecosystemen schaadt, voedselzekerheid ondermijnt en eerlijke vissers benadeelt.
Kort gezegd: de juridische kaders bestaan, maar de toepassing hapert. Dat leidt tot een situatie waarin EU‑consumenten mogelijk vis eten die illegaal of onduurzaam is gevangen, terwijl geringe boetes en weinig vervolging de economische prikkels voor voortgezet wanbeheer en overbevissing in stand houden.