De Duitse topman die liever de ogen sloot voor de misstappen die zijn bedrijf beging onder Hitlers bewind

In dit artikel:

Klaus-Michael Kühne, die maandag op 89-jarige leeftijd overleed, behoorde tot de rijkste Duitsers. Zijn vermogen werd geschat op ruim 36 miljard euro. Hij maakte vooral naam als topman en later grootaandeelhouder van Kühne+Nagel, het internationale logistieke concern dat onder zijn leiding sterk uitbreidde.

Kühne financierde goede doelen via een familiestichting, waaraan 135 miljoen Zwitserse frank beschikbaar was, en steunde jarenlang voetbalclub Hamburger SV. Toch bleef hij omstreden. Hij woonde in Zwitserland, waar zijn vermogen niet werd belast, en stond bekend om zijn afkeer van vakbonden.

De zwaarste kritiek had betrekking op de geschiedenis van Kühne+Nagel tijdens het naziregime. Het bedrijf, in 1890 opgericht door Kühnes grootvader August en diens zakenpartner Friedrich Nagel, vervoerde in de oorlog goederen die van Joodse eigenaren waren geroofd. Vanaf 1942 was de onderneming betrokken bij de zogenoemde M-Aktion, waarbij bezittingen uit tienduizenden Joodse woningen in onder meer Nederland, België, Frankrijk en Luxemburg naar Duitsland werden gebracht.

De familie speelde volgens historische onderzoeken bovendien actief een rol bij de uitsluiting van Joodse zakenpartners. In 1933 namen Kühnes vader Alfred en diens broer Werner de leiding over en sloten zij zich aan bij de NSDAP. Kort daarvoor hadden ze Arnold Maass, die een groot belang in de onderneming bezat, uit het bedrijf gewerkt. Maass werd in 1945 in Auschwitz vermoord. Kühne+Nagel betaalde na de oorlog geen compensatie aan hem of aan andere slachtoffers van de roof.

Kühne stelde steevast dat hij als zevenjarige niet verantwoordelijk kon zijn voor gebeurtenissen tijdens de oorlog. Hij schreef zijn rijkdom toe aan zijn eigen ondernemerschap en dat van latere generaties. Vanaf de jaren zestig groeide Kühne+Nagel uit tot een wereldwijd bedrijf met activiteiten op meerdere continenten en in de luchtvracht. Historici wijzen er echter op dat die expansie mede kon voortbouwen op de positie die tijdens de oorlog was opgebouwd.

Kühne weigerde lange tijd een uitvoerige schuldbekentenis of excuses. Een verklaring bij het 125-jarig bestaan van het bedrijf stelde wel dat Kühne+Nagel onderdeel was geworden van de oorlogseconomie, maar bood volgens critici geen echte erkenning van de verantwoordelijkheid. Kühne beschouwde het verleden als afgesloten.