De documentaire 'The Clearing' toont de Nederlandse uitbuiting van Indonesische vrouwen

In dit artikel:

In The Clearing onderzoekt regisseur Sabine Groenewegen de koloniale rubberindustrie in Deli, Noord-Sumatra, vanaf ongeveer 1900. Voor de groeiende auto-industrie werd tropisch regenwoud gekapt en vervangen door uitgestrekte rubberplantages. Nederlandse plantage-eigenaren en opzichters, de zogenoemde ‘witte pakken’, lieten er veelal jonge Javaanse vrouwen werken. Deze vrouwen werden met valse beloften geworven, economisch uitgebuit en in veel gevallen ook seksueel misbruikt.

De film legt een verzwegen geschiedenis bloot rond de njai: Indonesische vrouwen die door Nederlandse mannen als concubine werden gehouden en vaak zonder zeggenschap of bescherming werden verstoten wanneer een Nederlandse bruid arriveerde. Op de plantages werd dit systeem mede in stand gehouden door een verbod op huwelijken voor jonge Nederlandse werknemers. Ook kinderen konden na het vertrek van hun moeder bij hun Nederlandse vader achterblijven.

Groenewegen toont hoe deze werkelijkheid uit archieven en films werd gewist. Zo zijn scènes met het personage Kiku San uit de speelfilm Rubber weggeknipt, terwijl scripts en setfoto’s aantonen wat men verborgen wilde houden. Kritiek van Nederlandse hervormers, Indonesische schrijvers, vrouwenorganisaties en kunstenaars had lange tijd weinig effect; uiteindelijk droeg het verzet bij aan de late Nederlandse erkenning van de Indonesische onafhankelijkheid in 1949.

De film is bovendien persoonlijk: van Groenewegens overgrootmoeder Helena resteert slechts één foto, waarop zij vermoedelijk als njai te zien is. The Clearing combineert archiefmateriaal en historische feiten met experimentele cameravoering, sounddesign, meerdere talen en de feministische kunsttaal Láadan. De titel verwijst tegelijk naar het gekapte bos, het onthullen van een uitgewiste geschiedenis en de allesbepalende rol van geld. Ondanks het vrouwelijke lijden benadrukt de productie ook vrouwelijke kracht en solidariteit.