De broeikas | Ook in de EU ligt de hoeksteen van het klimaatbeleid onder vuur
In dit artikel:
Klimaatverslaggever Jeroen Kraan waarschuwt dat het zenuwcentrum van het Europese klimaatbeleid — het emissiehandelssysteem (ETS) — de komende maanden onder zware druk kan komen te staan. Na de stap van Donald Trump om het Amerikaanse klimaatbeleid te verzwakken, speelt in Europa een felle politieke en lobbystrijd over het systeem dat sinds 2005 bedrijven dwingt CO2-rechten te kopen en de totale uitstoot jaarlijks te verlagen.
De kern van het ETS: door een afnemend totaal aan CO2-rechten ontstaat een marktprijs voor vervuiling, iets waar economen enthousiast over zijn omdat het vergroening economisch aantrekkelijk maakt. Tegelijk is er een probleem: buitenlandse concurrenten betalen meestal geen CO2-prijs. Om lekkage te beperken krijgen Europese industrieën nog gratis rechten, maar die worden stapsgewijs afgebouwd; in 2040 zouden die rechten helemaal verdwenen moeten zijn, wat de druk op zware industrie vergroot.
Om oneerlijke concurrentie tegen te gaan heeft Brussel een CO2-heffing aan de grens ingevoerd voor producten als staal, zodat importeurs vanaf dit jaar ook betalen voor de CO2-uitstoot van hun productie. Voor veel chemische producten bestaat die grensheffing nog niet, en juist die sector voert daarom een felle lobby om het ETS af te zwakken — iets wat vooral financiële verlichting zou betekenen zonder verduurzaming te stimuleren.
Tegelijk ontstaan onverwachte allianties voor behoud en versterking van het systeem. Deze week stuurden Tata Steel en milieuorganisatie Natuur & Milieu samen een brief aan demissionair premier Dick Schoof met het pleidooi het ETS niet te verzwakken maar juist te versterken — wat Het Financieele Dagblad droogjes omschreef als “geen alledaagse combinatie”. Klimaatdenktank Sandbag en anderen adviseren juist om de grensheffing uit te breiden naar chemicaliën en polymeren: dat zou Europese bedrijven beschermen tegen ‘grijze’ import en het investeren in schonere productie lonend maken.
Kraan stelt dat het ETS juist vanwege zijn lange bestaan en voorspelbaarheid hét voorbeeld is van stabiel klimaatbeleid. De komende maanden laten zien of politici en bedrijfsleven die stabiliteit willen koesteren of toch kiezen voor ingrepen die het systeem kunnen uithollen.