De broeikas | Laat politici ook eens aan hun achterachterkleinkinderen denken
In dit artikel:
Klimaatverslaggever Jeroen Kraan benadrukt in De broeikas dat de Raad van State in zijn jaarverslag oproept om bij wetgeving veel nadrukkelijker rekening te houden met toekomstige generaties. Klimaatverandering is volgens hem een typisch “wicked problem”: het vraagt ingrijpende aanpassingen in economie en dagelijks leven en de zwaarste effecten raken vaak pas decennia later. Daardoor blijven burgers en politici geneigd te prioriteren wat nu speelt, zoals koopkracht of brandstofprijzen, in plaats van lange termijn-risico’s.
De Raad van State, het adviescollege voor de regering en het parlement, wijst erop dat internationaal in 81 van de 196 grondwetten expliciet naar toekomstige generaties wordt verwezen; in de Nederlandse Grondwet ontbreekt zo’n bepaling. Het adviesorgaan stelt geen directe grondwetswijziging voor — omdat ook daaraan nadelen zitten — maar wil wel een debat op gang brengen over hoe intergenerationele belangen structureel gewogen kunnen worden. Naast klimaat noemt de Raad ook zaken als staatsschuld en oplopende zorgkosten als dossiers die zo’n generatieblik vereisen.
Er bestaan al instrumenten om die belangen mee te wegen: de generatietoets bijvoorbeeld, die onderzoekt welke effecten wetgeving op latere generaties heeft. Kraan merkt op dat die toets tot nog toe weinig dwingende gevolgen heeft gehad — naar zijn weten is er nog geen wet gesneuveld op basis van de toets — maar ziet het als een begin. Een tweede aanbeveling van de Raad is het sluiten van brede, langjarige parlementaire akkoorden over de sociale, ecologische en economische duurzaamheid van Nederland. Gezien de versnippering in Tweede en Eerste Kamer noemt Kraan zo’n voorstel ambitieus en politiek lastig uitvoerbaar.
Op internationaal niveau begint volgende week in Colombia een conferentie over het afbouwen van fossiele brandstoffen, mede georganiseerd door Nederland. Deze kleinere, actiegerichte bijeenkomst wil voortbouwen op decennia van weinig succesvolle wereldwijde onderhandelingen, maar loopt het risico een vrijblijvende praatclub te worden. Tegelijk geeft Kraan aan dat het bemoedigend is dat meer ambitieuze landen nu zelf het initiatief nemen en expliciet aandacht willen besteden aan de belangen van toekomstige generaties.
Lichtvoetig afgesloten met een cultuurtip: Werner Herzogs documentaire Ghost Elephants volgt olifantenonderzoeker Steve Boyes en inheemse sporenzoekers in Angola, en werpt via hun band met de natuur een kritische blik op westerse levenswijzen. Kraan roept uiteindelijk politici en publiek op ernstiger te kijken naar langetermijnbelangen — de toekomst vraagt bestuurlijke keuzes die verder reiken dan de volgende verkiezing.