De broeikas | Kilo's afval bij een operatie, zie dat maar eens te veranderen

In dit artikel:

Klimaatverslaggever Jeroen Kraan schrijft in De broeikas dat verduurzaming binnen de zorg wel hoger op de agenda staat, maar dat er nog veel afval en praktijkproblemen te overwinnen zijn. Volgens het RIVM is de zorg verantwoordelijk voor ongeveer 7% van de Nederlandse broeikasgasuitstoot — door gebouwenergie maar ook door de productie van medicijnen en een grote stroom wegwerpartikelen.

Eva Cohen, recent gepromoveerd aan de Universiteit van Amsterdam en nu gynaecoloog in opleiding in het Tergooi MC (Hilversum), toont met onderzoek aan dat patiënten best duurzaamheid meewegen in hun zorgkeuzes, zeker bij minder urgente behandelingen. Maar verandering moet vooral uit de sector zelf komen: bij een gemiddelde operatie ontstaan al snel kilo’s afval, van mondkapjes en handschoenen tot instrumenten die vaak onnodig als wegwerpproduct worden gebruikt.

Cohen voerde in het Amsterdam UMC een levenscyclusanalyse uit naar herbruikbare operatiemutsen. Die blijken milieuvriendelijker dan wegwerpmutsen, maar implementatie vergde jaren. Praktische hobbels — wie betaalt, waar slaan we spullen op, wie organiseert wassen en sterilisatie — en gedragsgewoontes van personeel bleken hardnekkig. Amsterdam UMC is grotendeels overgestapt, maar elke ziekenhuisafdeling moet dat proces opnieuw doorlopen als er geen gezamenlijke aanpak is.

Die gezamenlijke aanpak bestond deels uit de Green Deal Duurzame Zorg, een convenant tussen overheid en honderden zorgorganisaties dat duurzaamheid in de sector aanjaagde. De Green Deal loopt echter eind dit jaar af; kabinet-Schoof besloot niet te verlengen en stelde vorig jaar dat de overheid mogelijk een “meer passieve rol” zal aannemen. Dat stuit op kritiek: voormalig minister Ernst Kuipers en het Nationaal Klimaat Platform stuurden deze week een brandbrief waarin ze aandringen op een stevig vervolg. Ook veel zorgorganisaties pleitten al tijdens de kabinetsformatie voor voortzetting.

De urgentie is dubbel: klimaatverandering beïnvloedt de volksgezondheid en daarmee de zorgvraag, zo waarschuwde Kuipers samen met een WHO-commissie. Tegelijk vergroot de zorgsector nu zelf die druk door eigen uitstoot. Cohen en anderen benadrukken dat de overheid een sturende rol kan vervullen — duidelijke richtlijnen en financiële en logistieke ondersteuning zijn nodig om hergebruik en andere verduurzamingsmaatregelen op grote schaal mogelijk te maken.

Kortom: technische oplossingen zoals herbruikbare materialen bestaan en worden soms succesvol toegepast, maar zonder landelijke coördinatie, heldere beleidskaders en structurele steun blijven praktische barrières, financiering en gewoontevorming de adoptie van duurzame alternatieven tegenhouden.