De broeikas | De vooruitziende blik is in deze energiecrisis ver te zoeken
In dit artikel:
Klimaatverslaggever Jeroen Kraan haalt deze week uit tegen de retoriek rond energiebesparing: politici herhalen steevast dat “energie die je niet gebruikt, niet geproduceerd of betaald hoeft te worden”, maar zetten daar nauwelijks daden tegenover. In Nederland blijft energiebesparing structureel ondergewaardeerd, aldus Kraan — vooral zichtbaar in zwakke regels en handhaving die bedrijven niet dwingt te besparen.
Op papier bestaat er al jaren een besparingsplicht voor grote verbruikers: maatregelen moeten zichzelf binnen vijf jaar terugbetalen. In de praktijk negeren tienduizenden bedrijven die verplichting omdat handhaving nagenoeg ontbreekt, zo blijkt uit een recente evaluatie. Tegelijkertijd stijgt het energiegebruik door trends als grotere auto’s, veel vliegen en het intensieve gebruik van energievragende technologieën zoals AI. Er zijn weliswaar technologische verbeteringen — zuinigere motoren, isolatie, warmtepompen — maar die compenseren onvoldoende zolang het totale verbruik blijft toenemen.
Kraan haalt de recente energiecrises aan om zijn punt te illustreren. Na de Russische invasie van Oekraïne leidde een schokeffect tot een sterke daling van gasgebruik (circa 20 procent) en tot campagnes en gedragsadviezen. Toen prijzen later zakten, verdwenen veel maatregelen en de aandacht weer. Nu de spanningen rond de Straat van Hormuz en de Iranoorlog olieprijzen laten pieken, ligt er opnieuw een kans om structureel zuiniger te worden. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) noemt meerdere concrete besparingsopties: meer thuiswerken, lagere snelheidslimieten, en minder vliegreizen.
Het kabinet reageerde op die IEA-aanbevelingen echter afwijzend: er zijn in Nederland geen tekorten, dus dwingende besparingsmaatregelen zijn “niet aan de orde”. Kraan ziet die houding als symbolisch praten zonder politieke wil: pas ingrijpen bij daadwerkelijke tekorten is te laat. Hij wijst ook op hoe in armere landen al harde maatregelen worden genomen — Sri Lanka voert bijvoorbeeld een wekelijkse vrije dag in om brandstof te besparen, met grote sociale kosten zoals gemiste schooldagen.
Kraan erkent dat prijsprikkels bij sommige groepen vanzelf tot minder autorijden leiden; TNO berekent dat ongeveer 200.000 huishoudens nu hun ritten financieel niet meer kunnen opbrengen en hulp nodig hebben. Maar voor het merendeel van de bevolking zou een oproep tot vrijwillige gedragsaanpassing — fietsen, OV, dichterbij vakantie vieren — weinig kwaad kunnen, stelt hij. Toch schrikken politici terug uit angst voor electoraal onbehagen.
Tot slot gebruikt Kraan een culturele kwinkslag: hij refereert aan een milieuboodschap in de film On Deadly Ground (1994) als ironische herinnering dat zelfs onverwachte plaatsen milieuactivisme kunnen tonen. De column sluit met de mededeling dat De broeikas dit weekend haar eerste verjaardag viert en nodigt lezers uit om te reageren.