De broeikas | De nieuwe klimaatvisie van Bill Gates rammelt aan alle kanten
In dit artikel:
Miljardair-filantroop Bill Gates opperde deze week dat geld en aandacht beter naar gezondheid en ontwikkeling kunnen gaan dan naar het tegengaan van CO2-uitstoot en temperatuurdaling. Met veel media-aandacht presenteerde hij een nieuwe visie waarin bestrijding van ziektes en verbetering van welzijn in ontwikkelingslanden prioriteit krijgen boven strikte klimaatmitigatie. Zijn stichting investeerde eerder al miljarden in klimaatadaptatie en gezondheidsprojecten.
Klimaatverslaggever Jeroen Kraan noemt die hiërarchie kortzichtig. Experts waarmee hij spreekt benadrukken dat gezondheid en klimaat geen gescheiden doelen zijn: investeringen in mitigatie verlagen ook luchtvervuiling en winnen daarmee jaarlijks vele levens terug. Recent onderzoek toont bovendien dat klimaatverandering nu al naar schatting ruim 200.000 extra doden per jaar veroorzaakt door extreme hitte, wat de directe gezondheidskosten vergroot.
Marjolijn Haasnoot (hoogleraar klimaatadaptatie, Universiteit Utrecht) wijst erop dat je niet moet denken in een ‘of/of’-keuze: je kunt tegelijkertijd werken aan gezondheid én het terugbrengen van broeikasgassen. Daarnaast zijn er grenzen aan wat adaptatie kan bereiken. Steden als Miami ervaren al overstromingsschade bij gewone omstandigheden; met meer zeespiegelstijging of een onnauwkeurig koersende orkaan kan schade onherstelbaar worden. Klimaatverandering ontwikkelt zich niet lineair; kleine extra opwarming kan leiden tot snelle, grote gevolgen.
Ook Pieter Pauw (TU Eindhoven) waarschuwt dat kwetsbare kusten en laaggelegen eilanden zoals Tuvalu en Vanuatu bij verdere opwarming simpelweg kunnen verdwijnen, ongeacht hoeveel er in ziektebestrijding wordt geïnvesteerd. Klimaatverandering kan bovendien ziektes juist verder verspreiden: hogere temperaturen bevorderen de verspreiding van muggen en daarmee bijvoorbeeld malaria, waardoor voorstellen om een kleine temperatuurstijging te accepteren om ziekten uit te bannen volgens Pauw averechts kunnen werken.
De Amerikaanse klimaatexpert Katharine Hayhoe vatte het beeld kernachtig samen met een metafoor: klimaatverandering is geen aparte emmer van problemen, maar eerder een gat in alle emmers — het vergroot en verstoort bestaande uitdagingen. Ook het Amerikaanse ministerie van Defensie bestempelde klimaatverandering als een “dreigingsvermenigvuldiger”.
Kraan sluit met de waarschuwing dat als invloedrijke donoren als Gates de nadruk van mitigatie weghalen, veel gezondheidsprojecten uiteindelijk te maken zullen krijgen met steeds moeilijker te beheersen nieuwe problemen — een situatie die lijkt op dweilen met de kraan open. Als lichtvoetige afsluiting bespreekt hij nog de nieuwe speelfilm The End van Joshua Oppenheimer, een muzikale visie op een gezin dat zich na een klimaatramp ondergronds verschanst.