De bezetting en de uitholling van de Israëlische democratie

In dit artikel:

De Israëlische verkiezingen worden door veel burgers gezien als beslissend voor de toekomst van het land. Het pro-Netanyahu-blok lijkt volgens peilingen een nederlaag tegemoet te gaan, na jaren van stijgende kosten van levensonderhoud, politieke polarisatie, veiligheidszorgen, toenemende criminaliteit en corruptiebeschuldigingen tegen premier Benjamin Netanyahu. Vooral de aantasting van de rechterlijke onafhankelijkheid, de vrije pers en maatschappelijke organisaties heeft de vrees versterkt dat Israël richting een autoritair model zoals dat van Hongarije beweegt. Sinds 2023 protesteren daarom grote groepen Israëliërs tegen de voorgenomen hervormingen van de rechtsstaat.

De auteur betoogt echter dat deze democratische strijd tekortschiet zolang de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever buiten beschouwing blijft. De bezetting wordt vaak voorgesteld als een afzonderlijk buitenlands-politiek probleem, gescheiden van het democratische Israël binnen de internationaal erkende grenzen. Volgens de auteur is die scheiding kunstmatig: dezelfde soldaten, juristen, ambtenaren, politieagenten, politici en rechters zijn in beide gebieden actief. Ook wetten, juridische precedenten en veiligheidstaal die de bezetting ondersteunen, kunnen daardoor hun weg vinden naar Israël zelf.

De bezetting normaliseert volgens het artikel drie ontwikkelingen die de Israëlische democratie verzwakken. Ten eerste wordt het gelijkheidsbeginsel ondermijnd. Op de Westelijke Jordaanoever vallen Joodse kolonisten onder het Israëlische burgerlijke recht, terwijl Palestijnen onder militair recht leven en veel minder bewegingsvrijheid, landrechten en bescherming tegen overheidsoptreden hebben. Het Internationaal Gerechtshof kwalificeerde de juridische scheiding in juli 2024 als strijdig met artikel 3 van het verdrag tegen rassendiscriminatie. Ook binnen Israël bestaan grote achterstanden voor Arabische burgers op het gebied van veiligheid, werk, infrastructuur en politieke vertegenwoordiging. Volgens de Democratie-index van 2025 steunde 77 procent van de Arabische respondenten regeringsdeelname van Arabische partijen, terwijl ongeveer 71,5 procent van de Joodse respondenten daartegen was.

Ten tweede leidt de bezetting tot selectieve rechtshandhaving. Geweld door kolonisten wordt volgens de auteur veel minder streng vervolgd dan Palestijns geweld. Cijfers van mensenrechtenorganisatie Yesh Din laten zien dat 93,6 procent van de sinds 2005 geopende onderzoeken naar kolonistengeweld tegen Palestijnen zonder aanklacht werd afgesloten; slechts 3 procent leidde tot een volledige of gedeeltelijke veroordeling. Een vergelijkbare ongelijkheid is zichtbaar in Israël zelf. In 2024 lag het aantal moorden in de Arabische gemeenschap veertien keer hoger dan onder Joodse burgers, terwijl moordzaken onder Joden drie keer zo vaak werden opgelost.

Ten derde raakt de rechtsstaat uitgehold wanneer een uitvoerende macht langdurig vergaande bevoegdheden uitoefent zonder effectieve controle. De hervormingen van de regering-Netanyahu waren volgens de auteur erop gericht de rechterlijke macht en andere tegenmachten binnen Israël te verzwakken, vergelijkbaar met de machtsconcentratie van het militaire bestuur op de Westelijke Jordaanoever.

Daarom, zo luidt de centrale conclusie, kan de verdediging van de Israëlische democratie niet blijven steken in het tegenhouden van Netanyahu’s juridische hervormingen of het winnen van verkiezingen. Zolang de bezetting voortduurt, beïnvloedt zij de instellingen, wetgeving, politieke taal en maatschappelijke normen van Israël. Een werkelijke versterking van de democratie vereist volgens de auteur dan ook een vastberaden strijd om de bezetting te beëindigen.