De Amsterdams-Afghaanse filmmaker Dawood Hilmandi rekent in 'Paikar' af met zijn verleden en zijn autoritaire vader
In dit artikel:
Paikar is een persoonlijke, prijswinnende documentaire van de Nederlands-Afghaanse kunstenaar en filmmaker Dawood Hilmandi, waarin hij zijn verleden en vooral zijn relatie met zijn autoritaire vader “Baba” onder de loep legt. De film volgt Hilmandi’s poging om helder te krijgen hoe de opvoeding door een voormalige moedjahedien-kolonel — iemand die zijn kinderen als reservisten trainde en wapende uit angst voor aanhoudend geweld — het leven van zijn gezin blijft bepalen.
De openingsbeelden van een buzkashi-wedstrijd (de Afghaanse ruitersport rond een dode geit) zetten meteen de esthetiek en thematiek neer: beeld vertraagd, geluid dat versnelt — een dissonante beleving die droom en trauma door elkaar mengt. Hilmandi werkt met close-ups van familiefoto’s, fluisterende voice-over en droomachtige sequenties; herinneringen, reizen en nachtmerries lopen door elkaar in een essayistische structuur. De titel Paikar betekent in het Perzisch ‘oorlog’ of ‘krijger’, een bijnaam die hij bij zijn geboorte kreeg en die in de film symbool staat voor een erfenis waaraan hij maar niet lijkt te ontsnappen.
Het verhaal begint na de dood van een van Hilmandi’s broers aan een overdosis. Wanneer Hilmandi zijn vader belt, krijgt hij de lakonische reactie: “Dan heeft God het zo gewild.” Die botte aanvaarding contrastert met Hilmandi’s behoefte aan verantwoordelijkheid en verklaring; Baba zoekt zich steeds uit moeilijke gesprekken te praten met aforismen en verwijzingen naar goede bedoelingen, en houdt emotie op veilige afstand. Dat maakt de confrontatie tussen zoon en vader in één kluwen van ongelijksoortige waarheden en stiltes.
Om dichter bij Baba te komen reist Hilmandi vanuit Amsterdam eerst naar Iran, waar zijn vader woont, en vervolgens samen met hem naar Afghanistan. Het verzoeningsproces verloopt niet via directe debatten maar via het veranderen van Hilmandi’s aanpak: religieuze testen, bedevaarten en het hervinden van rituelen blijken sleutelmiddelen om afstandelijke muren te omzeilen. De film weet zo te voorkomen dat het een louter oorlogsverhaal wordt; het blijft een intieme poging tot menselijke verbinding en afsluiting.
Paikar toont hoe trauma zich tussen generaties vlecht: vaders verhaal wordt onvermijdelijk het verhaal van hun kinderen, en gebeurtenissen uit het verleden voelen even actueel als het heden. Met poëtische beelden en een reflectieve toon werkt Hilmandi aan een afscheid, een ritueel om het verleden een plek te geven zonder het te herhalen.