De Amerikaanse Evan Gershkovich zat zestien maanden vast in Rusland voor spionage

In dit artikel:

In *Dit vervloekte, prachtige land* beschrijft de Amerikaanse journalist Evan Gershkovich (34) zijn bijna anderhalf jaar durende gevangenschap in Rusland. Hij werd in maart 2023 in Jekaterinenburg gearresteerd door de Russische geheime dienst FSB, toen hij als correspondent van *The Wall Street Journal* onderzoek deed naar de productie van tanks en munitie. Een contactpersoon die zich voordeed als vakbondsfunctionaris zou hem cijfers over de militaire industrie leveren. Tijdens hun tweede ontmoeting vielen agenten binnen en namen zij Gershkovich mee.

De arrestatie leidde tot een voorgekookt proces waarin hij tot zestien jaar cel werd veroordeeld wegens spionage. In 2024 kwam hij vrij bij een Russisch-Amerikaans-Duitse gevangenenruil, waarbij ook Russische oppositieactivisten werden vrijgelaten. Gershkovich vermoedt dat de FSB hem vanaf het begin als ruilmiddel wilde gebruiken, al vraagt hij zich af of de betrokken ambtenaren werkelijk in zijn schuld geloofden. Tegelijkertijd plaatst de bespreking een kritische kanttekening bij zijn werkgever: het was volgens de auteur riskant om tijdens een oorlog in Rusland naar productiecijfers van de militaire industrie te zoeken.

Het sterkste deel van het boek is het gedetailleerde verslag van Gershkovichs verblijf in onder meer de beruchte Lefortovo-gevangenis in Moskou en de Tsentral-gevangenis in Jekaterinenburg. Hij beschrijft de harde, archaïsche gevangeniscultuur, maar ook de onderlinge solidariteit tussen gedetineerden en soms onverwachte menselijkheid bij bewakers. Zijn kennis van de Russische taal en cultuur, die hij meekreeg als zoon van in de jaren zeventig naar de Verenigde Staten geëmigreerde Joodse Sovjetburgers, helpt hem zich staande te houden. Pakketten van vrienden, boeken, gesprekken met medegevangenen en gezamenlijke momenten op de luchtplaats voorkomen dat hij vereenzaamt of wanhopig wordt.

De titel belooft volgens de recensent meer reflectie op Rusland dan het boek uiteindelijk biedt. Gershkovichs relaas is vooral anekdotisch en soms naïef, maar juist daardoor waardevol: verslagen uit de eerste hand van het huidige Rusland zijn schaars. Steeds meer buitenlandse media sluiten hun kantoren, door Russische beperkingen, veiligheidsrisico’s of gebrek aan mogelijkheden om nog zinvol verslag te doen. Daardoor verdwijnen ook buitenlandse correspondenten die het land van binnenuit kennen. Nu Russen bovendien opnieuw terughoudend zijn tegenover buitenlanders, dreigt Rusland voor de buitenwereld weer net zo gesloten en ondoorgrondelijk te worden als tijdens de Koude Oorlog.