De aardbevingen in Groningen veroorzaken ook scheuren in de ziel

In dit artikel:

In Noordoost-Groningen laat de gaswinning niet alleen zichtbare bouwkundige schade na; de langdurige aardbevingen en de trage, complex georganiseerde schadeafhandeling hebben ook diepe psychische en sociale gevolgen. Sinds de eerste bevingen rond 1986 – de winning was toen al enkele jaren gaande – werden aardbevingen steeds zwaarder, met een kantelpunt in 2012 toen Huizinge een beving van 3,6 registreerde. De winning is formeel in 2024 gestopt, maar nog steeds doen bevingen en de nasleep daarvan zich gelden in dorpen als Loppersum, Zeerijp en ’t Zandt.

Er zijn grofweg 2.800 miljard kubieke meter gas geboord waarvan circa 2.300 miljard m³ al is gewonnen; inmiddels komen meer dan 80.000 adressen in Groningen en delen van Drenthe, Friesland en Overijssel in aanmerking voor schadevergoeding. Veel woningen vertonen scheuren, staan uit het lood of zijn tijdelijk gestut; veel zichtbare stutten zijn echter verdwenen en een groot deel van de schade zit in huiselijke ruimtes en is voor buitenstaanders nauwelijks te zien. Onderzoek van onder meer het UMCG en de Rijksuniversiteit Groningen toont aan dat de voortdurende bevingen en vooral het slepende afwikkelingsproces leiden tot stress, angst en depressieve klachten. Ook eerdere rapporten en studies legden psychosociale schade bloot, en jongeren blijken bijzonder kwetsbaar.

Bewoners schetsen een beeld van uitputting en machteloosheid: procedures voor versterking en vergoeding lopen jaren, dossiers stapelen zich op en iedere nieuwe inspectie haalt opnieuw intieme woningstukken open. Een versterkingsprocedure van meer dan negen jaar is geen uitzondering; bewoners moeten vaak sleutel en regie over hun huis afstaan tijdens bouwoperaties en tijdelijk elders wonen. Dat ondermijnt het gevoel van thuis en veroorzaakt extra stress. Ger Warink, woordvoerder en actief in de zaak van aardbevingsslachtoffers, zegt dat Groningers “murw gebeukt” zijn: niet alleen door de bevingen, maar vooral door hoe instanties en politici met de situatie omgaan.

De organisatorische wirwar en de kosten van de afhandeling spelen een belangrijke rol in de onvrede. Naar verwachting zijn tot 2031 bijna 7 miljard euro nodig voor schade en versterking; uit cijfers van 2023 blijkt dat 58–59% van het budget opgaat aan uitvoering en overhead. Dat betekent dat minder dan de helft van de middelen rechtstreeks bij bewoners terechtkomt. De vele tussenpersonen, experts en procedures wekken het gevoel van willekeur; buren met vergelijkbare schade krijgen soms heel verschillende besluiten, en dat voedt sociale spanningen en verbrokkelde gemeenschaprelaties.

De geestelijke en lichamelijke tol is zichtbaar: mensen melden hartklachten, diabetes en andere stressgerelateerde klachten. Schade-experts en onderzoekers signaleren dat ongeveer 20.000 inwoners fysieke problemen ervaren die samenhangen met de langdurige stress. De angst voor nieuwe bevingen blijft aanwezig — sommige bewoners ervaren tijdens tremoren het gevoel flauw te vallen — en de onzekerheid over of versterkingen voldoende bescherming bieden vergroot die spanning.

Toch kiezen de meeste inwoners om te blijven; wortels, sociale binding en liefde voor het landschap spelen een rol. Tegelijkertijd groeit het verlangen naar eenvoudiger, menselijker oplossingen: minder bureaucratie, meer directe hulp en meer regie bij bewoners, bijvoorbeeld via de mogelijkheid zelf een aannemer te kiezen. De huidige toestand heeft niet alleen huizen beschadigd maar ook vertrouwen, sociale relaties en levensvreugde — een nalatenschap die volgens bewoners en onderzoekers even ingrijpend is als de fysieke schade zelf.