Datacenters en de strijd om schaarse middelen

In dit artikel:

De snelle groei van AI en clouddiensten leidt wereldwijd tot grote investeringen in energie-intensieve datacenters. Bigtechbedrijven als Microsoft, Google, Amazon en Meta bouwen hun capaciteit sterk uit; volgens marktonderzoek zijn er inmiddels meer dan duizend hyperscale-datacenters, die elk minstens 70 megawatt stroom gebruiken. De gezamenlijke investeringen van Microsoft, Amazon, Alphabet, Meta en Oracle in toekomstige AI-datacenters bedragen volgens Reuters circa 1,09 biljoen dollar.

Ook Nederland ziet digitalisering en AI als belangrijk voor toekomstige economische groei. In een kabinetsrapport van voormalig ASML-topman Peter Wennink wordt tot 2035 een investeringsbehoefte van 151 tot 187 miljard euro genoemd. Daar staat echter een groeiend tekort aan fysieke middelen tegenover: woningen, bedrijven en maatschappelijke voorzieningen wachten in veel regio’s al jaren op een stroomaansluiting door netcongestie.

Nederlandse datacenters verbruikten in 2024 samen 5,1 terawattuur elektriciteit, 4,6 procent van het nationale verbruik. Het Microsoft-datacenter in Middenmeer gebruikt al ruim 1 procent van alle Nederlandse stroom. Microsoft kocht daar in 2025 in totaal 87,5 hectare grond en vroeg een nieuwe aansluiting aan. Volgens een eerdere energiesysteemanalyse kan de campus in 2030 groeien naar een vermogen van 890 megawatt: ongeveer drie keer zoveel als nu en vergelijkbaar met het totale stroomverbruik van Amsterdam in 2020.

Naast elektriciteit vraagt vooral koeling veel water. Datacenters gebruiken daarvoor onder meer lucht, gesloten circuits of verdampingskoeling, waarbij water verloren gaat. Equinix wil voor een gepland datacenter in Amsterdam-Zuidoost jaarlijks 1,1 miljard liter drinkwater gebruiken. Onderzoekers waarschuwen dat het verbruik op hete zomerdagen zes tot tien keer hoger kan liggen dan het jaargemiddelde, juist wanneer drinkwater schaars is en boeren en huishoudens met beperkingen te maken kunnen krijgen.

Het debat gaat daarom over de verdeling van schaarse ruimte, netcapaciteit en water. Hoewel Nederland regels voor hyperscale-datacenters heeft aangescherpt, kunnen projecten met bestaande vergunningen doorgaan. Datacenters gelden bovendien onder Europese NIS2-regels als onderdeel van vitale digitale infrastructuur, waardoor hun maatschappelijke belang groter wordt. Critici vragen zich af wie bepaalt welke digitale activiteiten voorrang verdienen en of bedrijven moeten meebetalen aan de benodigde energie- en waterinfrastructuur. Daarnaast bestaan zorgen over privacy en mogelijk grootschalige dataverzameling; sommige critici trekken daarbij een vergelijking met sociale controlesystemen, een claim die in het artikel niet onafhankelijk wordt onderbouwd.