Dat iemand zo veel uiteenlopende ervaringen overtuigend kon samenbrengen in één boek, maakt David Foster Wallace's 'Infinite Jest' nog altijd tot een triomf

In dit artikel:

Precies dertig jaar na de Amerikaanse uitgave verschijnt de eerste Nederlandse vertaling van David Foster Wallace’ Infinite Jest, een gebeurtenis die in literaire kring als monumentaal wordt ervaren. In een persoonlijk getint stuk belijdt de recensent openlijk zijn devotie: het boek heeft zijn literaire smaak, denkbeelden en vriendschappen diepgaand gevormd en geldt voor hem als een van de grote meesterwerken van de afgelopen decennia.

Wat het werk zo’n cultstatus gaf, blijkt uit de manier waarop lezers het omarmen: gezamenlijke annotatieprojecten, uitgebreide YouTube-analyses, internetforums en bonafide verzamelwaarden voor vroege drukken met handtekeningen. Tegelijkertijd bestaat er scepsis; critici zien in het fandom soms een statuszoekend idoolschap, terwijl het werk zelf door anderen als ontoegankelijk en opgeblazen wordt bestempeld.

Feitelijk is Infinite Jest inderdaad uitzonderlijk: ruim 1.176 bladzijden en ongeveer een half miljoen woorden, met aan het slot 388 eindnoten die samen een flink deel van de tekst vormen. Wallace hanteert een gefragmenteerde, niet-chronologische vertelwijze en weeft uiteenlopende tekstsoorten door elkaar — van transcripties en toetsvragen tot film-synopsissen en innerlijke monologen — waardoor lezen actief reconstrueren van gebeurtenissen en verbanden vereist. De eindnoten en het terugbladeren zijn niet louter gimmicks; Wallace wilde met deze discontinuïteit het ontregelde, door massamedia overvoerde leven weerspiegelen.

De roman speelt in een alternatieve nabije toekomst rond het eerste decennium na 2000, in een gefuseerde Noord-Amerika die door commerciële sponsors en consumentisme groteske vormen aanneemt — jaartellingen dragen merknamen, afval wordt weggeschoten naar staten die vrijwel als vuilnisbelt functioneren, en entertainment is à la carte beschikbaar via ‘cartridges’. Veel van wat Wallace beschrijft — permanent entertainment, thuisbezorging, videodiensten en draagbare schermen — leest anno nu bijna visionair.

Centrale thema’s zijn verslaving en de leegte die materialisme en hyperindividualisme achterlaten. Wallace verbindt maatschappelijke prestatiecultus en middelengebruik: zowel ambitie als drugs zijn manieren om zin te geven aan het bestaan en om onzekerheid en gebrek aan spiritualiteit te verdoven. Twee instellingen fungeren als spilpunten: de Enfield Tennis Academy en Ennet House, een herstelcentrum. Rond deze plekken bouwt Wallace een wijdvertakt familie- en sociale weefsel op.

Belangrijke personages zijn de jonge, briljante tennisspeler Hal Incandenza — worstelend met prestatiedruk, familietrauma’s en middelengebruik — en Don Gately, ex-verslaafde en begeleider in Ennet House, die na een ruig verleden probeert soberheid en gemeenschapszin belichamen. Wallace gebruikte deels eigen ervaringen — jeugdige tennisskills, drugsgebruik en verblijf in een afkickcentrum — om geloofwaardig tussen die werelden te laveren. De roman toont hoe belofte en succes niet per se redding bieden; de ontgoocheling na het bereiken van een doel is een terugkerende pijnlijke ontdekking.

Stijlistisch balanceert Wallace tussen onuitputtige verbeelding en didactische dichtheid: lyrische, komische karaktertekeningen en uitbundige observaties staan naast minutieuze, vaak hilarische detailleringen (waaronder complete fictieve filmografieën) die de lezer voortdurend oproepen aandachtig te kijken. Die geestdrift en humor verhinderen dat het boek louter fatalistisch wordt; ondanks de zwaarte ademt het werk een liefde voor het aardse en het vreemde menselijk leven.

Intellectueel is Infinite Jest onlosmakelijk verbonden met Wallace’ essay E Unibus Pluram (1993), waarin hij de ironische houding van postmoderne literatuur en televisie bekritiseert en pleit voor oprechtheid en hernieuwde aandacht voor menselijke emoties — de beweging die later met termen als New Sincerity werd verbonden. Wallace zocht naar manieren om serieuze emotionele inzet te combineren met de spelvreugde van experimentele proza. Tegelijk worstelde hij persoonlijk met geloof, twijfel en depressie; zijn heftige belangstelling voor Dostojevski en het christelijke moralisme toont zowel aantrekking tot als onzekerheid over religieuze overtuiging.

De roman onderzoekt ook instituties van geloof en herstel: Alcoholics Anonymous wordt zowel bekritiseerd als bewonderd — dogmatiek en paradoxen worden getoond, maar ook de praktijk van gemeenschap en overgave die Wallace verlangde. In parabels en figuren zoals Mario — een goedhartige, eenvoudige aanwezigheid — zoekt de roman naar voorbeelden van oprechte, niet-ironische verbondenheid.

De recensent concludeert dat Infinite Jest ondanks (of dankzij) zijn omvang, complexiteit en soms verpletterende zwaarte een grootse combinatie van intellect en gevoeligheid is: een roman die zowel emotioneel raakt als intellectueel uitdaagt en die daardoor zijn reputatie als wonderlijk en invloedrijk werk verdiende. De Nederlandse vertaling wordt gezien als een literaire gebeurtenis die deze gemengde erfenis opnieuw voorleest en bespreekbaar maakt voor een nieuw publiek.