Dat de Trump-vrienden van JA21 een invloedrijke positie krijgen, is te wijten aan Yeşilgöz
In dit artikel:
12 januari 2026 — Terwijl de internationale spanningen toenemen, kiest Nederland volgens dit commentaar voor een politiek experiment: een minderheidskabinet onder leiding van Rob Jetten dat parlementaire steun zal moeten zoeken buiten de formatiepartijen. Daardoor krijgt JA21 — met negen Kamerzetels en een duidelijk anti-Europese, pro-Trump signatuur — onvermijdelijk meer invloed, mede doordat de VVD zich weigert te verbinden aan een brede coalitie.
De kern van de kritiek is tweeledig. Ten eerste schaart JA21 zich openlijk achter opvattingen die de regels-gebaseerde internationale orde ondermijnen en klimaat- en natuurbeleid bagatelliseren. Partijleider Joost Eerdmans profileert zich als “klimaatrealist”, maar het partijprogramma pleit feitelijk voor het inperken van klimaatdoelen, vrijwaren van fossiele belangen (zoals de gaswinning in Groningen) en het terugschroeven van Europese bevoegdheden. Kamerlid Michiel Hoogeveen suggereert bovendien dat een Amerikaanse machtsgreep in Venezuela een realiteit is die geaccepteerd moet worden — een opvatting die de verwaarlozing van internationaal recht en instituties normaliseert.
Ten tweede wijst de auteur op de achtergrond en ideologische contouren van JA21: de partij is ontstaan uit ex-Forum voor Democratie-figuren (Eerdmans, Annabel Nanninga, Hoogeveen) en wordt geïnspireerd door de Leidse rechtsfilosoof Andreas Kinneging. Kinneging, door de partijcirkel soms als huisideoloog gezien, neemt openlijk afstand van internationale rechtsmechanismen wanneer die de grote machten niet uitkomen en prijst in zijn retoriek interveniërende grootmachten. Die houding vertaalt zich in een programma dat de EU wil beperken tot handel en kapitaal, geen Europese defensie of obligaties wil, het veto in de Europese Raad wil behouden en nieuwe lidstaten — zeker Oekraïne — afwijst.
De VVD speelt hierin een beslissende rol. In plaats van te streven naar een brede coalitie met D66, CDA en GroenLinks-PvdA (samen 86 zetels), hield de VVD vast aan een principieel nee tegen samenwerking met GroenLinks-PvdA en omarmde zij daarmee indirect de route die JA21 invloed geeft. Dilan Yesilgöz, met ruime ervaring in Europese en buitenlandse politiek, zette die lijn door. De columnist ziet in die VVD-keuze zowel electorale angst voor rechts-populistische concurrentie als inhoudelijke overlappingen: ook de VVD legt in haar programma sterk de nadruk op nationale ‘strategische positie’, economische groei en het afwijzen van wat zij noemt ‘deugpolitiek’ — internationale inspanningen mogen volgens de VVD alleen als ze direct Nederlands belang dienen.
De combinatie van VVD’s nationalistische toon en JA21’s radicalere programmapunten vormt volgens het stuk een gevaarlijke tendens in een tijd waarin de wereld al harder concurreert om grondstoffen en macht. De auteur vergelijkt het huidige politieke klimaat met het optreden van leiders als Donald Trump, die naar eigen zeggen bepaalt wanneer internationaal recht van toepassing is, en waarschuwt dat het navolgen van ‘koopmanslogica’ zonder morele en juridische kaders de wereld instabieler maakt.
Tegelijkertijd pleit het stuk voor een herwaardering van wat het de ‘dominee’ in buitenlands beleid noemt: politici die internationale rechtsorde, mensenrechten en solidariteit vooropstellen. Als positief voorbeeld wordt Max van der Stoel aangehaald: een politicus die, volgens de schrijver, liet zien dat internationale stabiliteit en rechten boven louter nationaal voordeel moeten gaan — een les die, zo wordt gesuggereerd, formateur Rob Jetten best eens zou herlezen.
Kortom: de keuze van de VVD voor het blokkeren van een brede coalitie en het openhouden van de deur naar JA21 vergroot de invloed van een partij die EU-kritisch, nationalistisch en anti-establishment is. In een wereld met groeiende geopolitieke risico’s en een escalerende klimaatcrisis noemt de auteur het politiek onverantwoord om dat zonder tegenwicht politiek te normaliseren; de oproep is om commercieel realisme te combineren met inzet voor internationaal recht en samenwerking.