Damen in het nauw: scheepsbouwer vertilt zich aan 'complexe' fregatten

In dit artikel:

Damen Naval, de marinetak van scheepsbouwer Damen, heeft grote problemen met twee prestigieuze Europese marineprojecten. De zes Duitse F126-fregatten zijn na oplopende vertragingen en kosten definitief geschrapt. De vier ASW-fregatten die Nederland en België gezamenlijk bestellen, bestaan nog altijd niet als definitief ontwerp. Hun oplevering is inmiddels verschoven naar 2033 en de rekening loopt verder op.

De problemen zijn zichtbaar in Vlissingen-Oost, waar Damen marineschepen afbouwt. Het bevoorradingsschip Den Helder werd er vorig jaar gedoopt, maar in het dok ligt momenteel een superjacht. Veel casco’s worden overigens in Roemenië gebouwd. Ook daar ligt de productie van de ASW-fregatten stil, omdat het ontwerp nog wordt aangepast. België heeft daar genoeg van. Minister van Defensie Theo Francken onderzoekt alternatieven in het buitenland, omdat de bestaande Belgische fregatten snel verouderen.

Duitsland maakte vorig jaar een einde aan het F126-programma. Damen had de opdracht in 2020 gekregen, hoewel het bedrijf toen al ongeveer twintig jaar geen complexe marineschepen meer had gebouwd. De Nederlandse scheepsbouwer won mede doordat hij goedkoop inschreef en een lange maritieme geschiedenis heeft. Toen het project grote vertraging opliep, stopte minister Boris Pistorius eerst de betalingen en probeerde hij de leiding bij Damen weg te halen. Een Duitse werf concludeerde later dat overname niet tot snellere of goedkopere bouw zou leiden, waarna het miljardenproject volledig werd beëindigd.

Volgens reconstructies spelen verschillende oorzaken een rol. Damen stapte voor het ontwerp en onderhoud over op nieuwe software van het Franse Dassault. Die bleek zo zwaar dat de computersystemen overbelast raakten. Onderdelen die in Duitsland werden geproduceerd, moesten daardoor handmatig worden aangepast. Daarnaast had Damen moeite met de omvangrijke Duitse regelgeving en duizenden technische voorschriften. Ook de samenwerking met Duitse onderaannemers verliep niet altijd soepel.

De ASW-fregatten zijn eveneens bijzonder ingewikkeld. Ze moeten onder meer onderzeeërs, drones en luchtdreigingen kunnen bestrijden. Door de oorlog in Oekraïne en de veranderende Russische militaire activiteiten worden hoge eisen gesteld aan de toekomstige schepen. De Nederlandse defensie-inkooporganisatie Commit keurde onlangs bovendien een twaalf meter lang onbemand vaartuig goed dat vanaf een fregat onderzeebootbestrijding moet uitvoeren. Volgens Defensie is het ontwerp daardoor onvoldoende stabiel geworden; het ministerie ontkent wel dat de eisen tijdens het ontwerpproces zijn gewijzigd.

Damen bouwde eerder vooral eenvoudiger marineschepen en ontwikkelde met modulaire Sigma-fregatten een succesvolle exportstrategie. Die schepen werden onder meer verkocht aan Indonesië, Marokko en Mexico. De F126- en ASW-programma’s vormen echter een veel zwaardere technische en organisatorische opgave. Tegelijkertijd loopt er een rechtszaak waarin Damen, onder anderen, wordt verdacht van omkoping en corruptie; ook wordt onderzoek gedaan naar mogelijke overtreding van Russische sancties. Damen gaf voor de problemen rond de fregatten geen inhoudelijk commentaar.

Duitsland wil het wegvallen van de F126’s opvangen met acht kleinere schepen van ThyssenKrupp. Daarmee hoopt het sneller en goedkoper uit te zijn dan met de inmiddels geraamde 18 miljard euro voor de oorspronkelijke fregatten. Op Duitse werven liggen al onderdelen die hun bestemming hebben verloren. Damen onderhandelt over de afwikkeling, terwijl toeleveranciers verlies nemen. Radar- en softwareleverancier Thales schreef 450 miljoen euro af.

De Belgische regering overweegt intussen schepen van de plank te kopen of te huren. Opvallend genoeg behoren Damen-schepen tot de mogelijke opties. Damen en het Nederlandse ministerie van Defensie spreken daarnaast over betere samenwerking, financiële afspraken voor de lange termijn en meer overheidstoezicht. De marineafdeling zou binnen het concern afzonderlijk worden georganiseerd om de financiële schade te beperken. De rest van Damen, waaronder de jachtbouw, lijkt voorlopig weinig last te hebben van de problemen.