Dagenlang onrust in Iran: staan er nieuwe massaprotesten op stapel?
In dit artikel:
President Trump heeft via zijn platform Truth Social zijn steun uitgesproken voor de demonstranten in Iran en stelt dat de Verenigde Staten “klaar zijn voor actie” als Teheran niet stopt met het gewelddadig neerslaan van betogingen — wat hij precies bedoelt laat hij onduidelijk. De oproepen komen terwijl het land bijna een week in beroering is sinds winkeliers in Teheran zondag uit protest tegen de scherpe inflatie het werk neerlegden. De acties breidden zich daarna uit naar andere steden; op meerdere plekken botsten demonstranten met de oproerpolitie en bij de onlusten zijn minstens zeven doden gevallen.
De economische pijn wordt vooral toegeschreven aan westerse sancties tegen Iran vanwege vermoedens van een nucleair programma. Die sancties droegen bij aan een forse waardevermindering van de nationale munt (ongeveer halvering in zes maanden) en stijgende prijzen, waarvan bazari’s — marktkooplieden die veel geïmporteerde goederen verkopen — het zwaarst te lijden hebben. Wat begon als een protest van deze winkeliers trok later ook studenten en werkloze jonge mannen aan.
Het is de grootste golf van protesten sinds de massale opstanden van 2022 na de dood van de 22-jarige Mahsa Amini bij een aanhouding door de moraalpolitie. Destijds werden betogingen hard neergeslagen en vielen zware straffen; nu is het geweld nog niet in die omvang teruggekeerd, maar Iran-deskundigen waarschuwen dat de situatie snel kan escaleren omdat inflatie een breed gedragen probleem is.
Iraanse activisten en waarnemers tekenen een ambivalente sfeer: veel mensen hopen op verandering, maar zijn bang voor harde repressie en de persoonlijke consequenties van deelname — sommigen raken op zwarte lijsten, verliezen werk of nemen beurtelings de zorg voor kinderen om toch te kunnen demonstreren. Het regime wijst buitenlandse inmenging aan als verklaring en beweert dat westerse mogendheden en Israël de onrust aanwakkeren; zulke claims worden door analisten gezien als een reden voor streng optreden.
Politiek reageert de leiding verdeeld: de regering van president Pezeshkian toont zich vooralsnog meer bereid tot dialoog met demonstranten dan in 2022, maar zolang sancties blijven bestaan blijft economische verlichting lastig. Experts zeggen dat een duurzame oplossing overleg met de VS zou vereisen — iets wat door hardliners in Iran en internationaal moeilijk te bereiken is — waardoor het huidige beleid van aarzeling en onduidelijkheid overheerst.