D66-wethouder Scholtes laat Amsterdam opdraaien voor de volgende ict-ramp: ambtenaren hielden zeven maanden voor zich dat het erfpachtsysteem vastloopt

In dit artikel:

Amsterdam gebruikt sinds 2004 het computersysteem Hermes voor het registreren van erfpachtrechten en het berekenen en innen van de canon, de vergoeding die erfpachters voor de grond betalen. Sinds oktober is een groot deel van de technische ondersteuning weggevallen. Daardoor kunnen updates niet meer worden uitgevoerd en worden storingen moeilijker opgelost.

De gemeente werkt sinds 2020 aan opvolger NISE, die aanvankelijk in 2024 of 2025 klaar zou zijn. De oplevering is herhaaldelijk uitgesteld en ook in 2026 zal het systeem volgens de huidige verwachtingen niet gereed zijn. Uit extern onderzoek blijkt bovendien dat NISE het werk nog niet kan overnemen. Omdat Amsterdam rekende op de nieuwe oplossing, is er volgens berichtgeving te weinig geïnvesteerd in het onderhoud van Hermes. De stad zit daardoor met een verouderd systeem dat langer mee moet en een opvolger die nog niet bruikbaar is.

Ambtenaren en de projectdirectie wisten al in maart dat de overstap niet haalbaar was en dat Hermes grote risico’s liep. Wethouder Alexander Scholtes, die eerder verantwoordelijk was voor ICT en Digitale Stad en nu onder meer over Grond en Ontwikkeling gaat, zegt dat hij pas op 19 oktober over de ernst van de situatie werd geïnformeerd. De gemeenteraad kreeg wel bericht over vertraging, maar niet over de acute risico’s. Scholtes bood daarvoor zijn excuses aan.

Technische details over de beveiliging werden aanvankelijk vertrouwelijk gehouden, omdat een oud en minder goed ondersteund systeem kwetsbaarder kan zijn voor hackers. Tijdens een spoeddebat stemde Scholtes ermee in om ook de kosten openbaar te maken. Volgens hem is tussen de 20 en 40 miljoen euro nodig om de problemen op te lossen. De gemeente zegt dat erfpachters voorlopig niets van de crisis zouden moeten merken, al zijn er geen harde garanties.

De kwestie volgt op problemen met het factuursysteem AFIS. Begin 2025 werden meer dan 30.000 facturen te laat betaald en werd volgens berichtgeving 21 miljoen euro dubbel uitgekeerd. De herstelkosten zouden tot 70 miljoen euro zijn opgelopen. Een extern onderzoek concludeerde toen dat kritische signalen waren genegeerd en dat de wethouder eveneens te laat was geïnformeerd.

De gemeenteraad wil daarom ICT-projecten opnieuw beoordelen en onderzoekt een speciale variant van de Regeling Grote Projecten voor digitale systemen. Begin januari volgt een update over Hermes; uiterlijk eind maart worden scenario’s voor NISE gepresenteerd, waaronder mogelijk een volledige herstart. Critici pleiten voor onafhankelijk onderzoek naar de informatievoorziening, duidelijke consequenties en strenger toezicht op gemeentelijke ICT-projecten.