D66 moet niet zwichten voor de machtswellust van de VVD

In dit artikel:

D66 boekte bij deze verkiezingen een historische overwinning: voor het eerst in de partijgeschiedenis ligt de partij op weg om de grootste te worden, mogelijk gelijk met de PVV. Meerdere factoren speelden mee: ongeluk voor andere partijen werkte in D66’s voordeel (de rellen bij het partijbureau en het wegvallen van Wilders in het debat), maar minstens zo belangrijk was de campagnevoering van Sigrid Kaag en Rob Jetten. D66 speelde in op sfeer en aspiratie — een optimistische, zelfreflectieve boodschap die goed aansloot bij kiezers en voortbouwde op lessen uit de evaluatie van 2023.

Vooruitlopend op de formatie is er een duidelijk knelpunt: de VVD is naar rechts opgeschoven en sluit samenwerking met een nieuw GL-PvdA uit. Dat leidt onvermijdelijk tot een confrontatie tussen Jetten en VVD-leider Yesilgöz. De auteur waarschuwt D66 dringend om niet opnieuw naar de VVD te wijken; een principelere koers zou, verwijzend naar Hans van Mierlo in 1994, kunnen betekenen dat D66 haar machtspositie benut om paars-achtige of brede middencoalities (vergelijkbaar met wat soms Vivaldi genoemd wordt) als enige serieuze optie te stellen. Als de VVD partijbelang boven landsbelang stelt, is ook het vormen van een minderheidskabinet zonder VVD een reële keus.

Tegelijkertijd krijgen GroenLinks-PvdA harde kritiek: gebrek aan leiderschap in de oppositierol en een leiderschap dat links-progressieve kiezers onvoldoende aansprak. De schrijver pleit voor een grondige evaluatie, rebranding en het kiezen van een nieuwe, frisse partijleider.

Het resultaat kan leiden tot de jongste en eerste openlijk in een gelijkgeslachtelijke relatie levende premier van Nederland — symbolisch een progressieve mijlpaal — maar politieke formatie en coalitiekeuzes maken de weg naar het Torentje voorlopig lang.