D66-minister wil cultuursubsidies verder buiten directe politieke controle plaatsen

In dit artikel:

D66-minister van Cultuur Rianne Letschert wil een groot deel van de cultuursubsidies die nu rechtstreeks onder haar ministerie vallen, overhevelen naar zelfstandige rijkscultuurfondsen. Op termijn moeten daar vrijwel alle subsidieloketten voor instellingen in de culturele basisinfrastructuur (bis) komen. Alleen voor instellingen waarvoor zwaarwegende beleidsmatige redenen gelden, blijft het ministerie rechtstreeks verantwoordelijk.

De plannen staan in de nieuwe cultuurvisie die Letschert naar de Tweede Kamer stuurde. De definitieve keuzes worden rond de zomer van 2027 verwacht; het nieuwe stelsel moet in 2029 ingaan. De precieze omvang van het bedrag dat naar de fondsen verhuist, is nog onbekend. Op de OCW-begroting voor 2027 staat bijna 290 miljoen euro voor vierjarige bis-instellingen, naast ruim 350 miljoen euro voor de cultuurfondsen zelf. Symfonieorkesten, operagezelschappen en landelijke ondersteunings- en kennisinstellingen blijven voorlopig onder directe verantwoordelijkheid van het ministerie vallen.

Letschert wil ook de zes bestaande rijkscultuurfondsen reorganiseren. Een onderzoek van adviesbureau BMC stelt voor om ze samen te voegen tot drie grotere fondsen. Het Filmfonds, Letterenfonds en Stimuleringsfonds Creatieve Industrie zouden bijvoorbeeld kunnen opgaan in een fonds voor de creatieve industrie. Het Fonds Podiumkunsten en het Mondriaan Fonds zouden geleidelijk kunnen samengaan in een fonds voor kunst en erfgoed. Een kwartiermaker moet dit model verder uitwerken. De kosten van de reorganisatie zijn nog niet te ramen. Anders dan de Raad voor Cultuur kiest Letschert niet voor één groot rijkscultuurfonds.

Daarnaast wil het kabinet mogelijk maken dat cultuursubsidies maximaal acht jaar lopen, in plaats van vier jaar. De fondsen zouden daarbij meer vrijheid krijgen, hoewel de Raad voor Cultuur juist voor een termijn van vier jaar pleitte. Het wetsvoorstel moet nog door de Eerste en Tweede Kamer.

Volgens het kabinet maken de veranderingen het cultuurbestel eenvoudiger en komt de subsidieverdeling verder van de politiek af te staan. De Tweede Kamer beslist nu al niet over afzonderlijke aanvragen, maar controleert de minister via begroting, wetgeving en politieke verantwoording. Als meer besluiten naar zelfstandige fondsen gaan, blijft Letschert verantwoordelijk voor het stelsel en de beschikbare middelen, maar neemt haar directe rol bij individuele subsidies af. Hoe de verantwoordelijkheden precies worden verdeeld, moet nog worden uitgewerkt.