D66-minister wil boeren vastzetten met zones, normen en dwang
In dit artikel:
Landbouwminister Jaimi van Essen werkt aan een nieuw stikstofpakket dat volgens het kabinet Nederland uit het stikstofslot moet halen, maar in de praktijk vooral grote gevolgen kan hebben voor boeren. Het plan, dat vóór de zomer gepresenteerd moet worden, wordt uitgewerkt binnen de Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof met provincies, ministeries en belangenorganisaties zoals LTO. Premier Rob Jetten eist vaart omdat woningbouw, wegen en vergunningen vastlopen.
Kern van het pakket is strikte emissiereductie: landbouw moet in 2035 mogelijk 42–46% minder stikstof uitstoten ten opzichte van 2019; industrie en verkeer zouden circa 50% moeten inleveren. Komt de landbouw die doelen niet na, dan kan het kabinet gaan korten op dier- en fosfaatrechten, wat neerkomt op gedwongen krimp: boeren krijgen dan minder dieren toegestaan. Ook bij bedrijfsovernames kan de overheid rechten “afromen”, waardoor nieuwe eigenaren met minder productiecapaciteit starten en de waarde van het bedrijf daalt.
Een ander belangrijk instrument is zonering rond natuurgebieden. Hoewel een expliciet nieuw “stikstofkaartje” mogelijk niet openbaar wordt, wil het kabinet gebieden aanwijzen met strengere regels. Boeren rond kwetsbare natuur zoals de Peel en de Veluwe zouden daardoor disproportioneel getroffen kunnen worden; media en belangenorganisaties kunnen die zones snel in kaart brengen, waardoor de kaart in praktijk terugkeert. Binnen de coalitie loopt discussie over de omvang van bufferzones: voorstellen variëren van 250 meter (voormalig BBB-standpunt) tot bijvoorbeeld 500 meter (D66). VVD en CDA lijken terughoudender; Van Essen wil echter niet wachten en zet in op het zomerplan.
Naast emissiedoelen komt er een norm voor grondgebondenheid, uiterlijk in 2032. Die norm moet het aantal dieren beter afstemmen op de beschikbare land- en mestplaatsingsruimte, wat intensieve bedrijven extra kan beperken. Samen met emissiedoelen, afroming en zonering vormt dit een pakket van instrumenten dat sterk stuurt op extensivering en grondmobiliteit.
Voor boeren heeft dit brede gevolgen: verminderde bedrijfswaarde door verlies van rechten, moeilijkere bedrijfsoverdracht en beperktere financieringsmogelijkheden omdat banken risico’s strenger inschatten. Veel boeren ervaren de voorstellen als ingrijpend in hun levenswerk en vrezen herhaling van de grote protesten van 2022. Van Essen erkent de zwaarte, maar benadrukt de urgentie: “Als we dit niet voor de zomer doen… Ik kan het gewoon niet uitleggen aan de woningzoekende dat hij nóg langer moet wachten op een huis,” aldus de minister.
De overheid presenteert het pakket als oplossing voor een nationaal knelpunt, maar de middelen leggen opnieuw veel druk op de landbouwsector. Of de gekozen mix van rechtsbeperkingen, zonering en normen voldoende draagvlak krijgt, en of die politiek en maatschappelijk onrust voorkomt of juist aanwakkert, zal bepalend zijn voor de komende maanden.