D66-minister Van Essen dreigt melkboeren met het OM en wuift voedselzekerheid weg tegenover FVD: 'Daar gaat dit debat niet over'

In dit artikel:

Tijdens het mondelinge vragenuur in de Tweede Kamer op dinsdag 27 oktober ontstond een fel debat over mogelijke overtredingen van de fosfaatregels door melkveehouders. Aanleiding was een waarschuwing van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), gebaseerd op een analyse van RVO-gegevens. Daaruit zou blijken dat ongeveer 25 procent van de Nederlandse melkveebedrijven dit jaar vermoedelijk meer fosfaat produceert dan volgens hun fosfaatrechten is toegestaan. In een steekproef van bijna tweehonderd gecontroleerde bedrijven lag dat aandeel op 52 procent. Volgens de analyse gaat het om circa 33.600 melkkoeien en 18.500 andere runderen boven het toegestane plafond.

PRO-Kamerlid Laura Bromet vroeg landbouwminister Jaimi van Essen welke sancties mogelijk zijn, waaronder boetes, gevangenisstraf en het intrekken van vergunningen. Van Essen zei dat overtredingen uit 2025 als economisch delict aan het Openbaar Ministerie kunnen worden doorgegeven. Hij waarschuwde boeren bovendien dat zij vanaf 2026 moeten voorkomen dat zij een strafblad oplopen. De minister meldde ook dat dit jaar 4,5 miljoen euro extra beschikbaar is gesteld voor NVWA-controleurs en handhaving.

In het debat werd tegelijk gewezen op de oorzaak van de overschrijdingen. De fosfaatproductie wordt deels berekend aan de hand van forfaitaire normen die samenhangen met de melkproductie per koe. Omdat koeien gemiddeld meer melk geven, kunnen bedrijven volgens die systematiek boven hun papieren fosfaatplafond uitkomen zonder dat zij bewust extra dieren hebben gehouden. Extra fosfaatrechten kopen of leasen is bovendien moeilijk, omdat de rechten schaars en duur zijn. BBB-leider Caroline van der Plas stelde dat sommige boeren door schulden hun productie hebben verhoogd om een faillissement te voorkomen.

FVD-Kamerlid Pepijn van Houwelingen vroeg Van Essen of de gevolgen voor de voedselzekerheid worden meegewogen, omdat handhaving en uitkoopbeleid het aantal boeren verder zouden kunnen verminderen. De minister ontkende dat handhaving van het wettelijke stelsel automatisch tot minder boeren leidt en zei dat voedselzekerheid niet het onderwerp van dit debat was. Van Houwelingen bekritiseerde die reactie, terwijl de auteur van het artikel de aanpak neerzet als een bedreiging voor Nederlandse boerenbedrijven en de binnenlandse voedselvoorziening.