D66 koerst met Jetten af op eerste premier ooit, maar droomkabinet nog ver weg

In dit artikel:

D66 staat er na de verkiezingen uitstekend voor en lijkt op weg om voor het eerst een premier uit haar gelederen te leveren: Rob Jetten. Of hij echt de formatie mag leiden hangt echter af van de zetelverdeling en de bereidheid van andere partijen om mee te doen. D66 boekte een flinke winst (van rond de 10 naar ongeveer 26 zetels), maar staat nog steeds in een nek-aan-nek race met de PVV — en in de Nederlandse traditie krijgt de grootste partij vaak het voortouw bij een formatie. PVV-leider Geert Wilders zei alvast dat zijn partij die rol wil als zij de grootste worden, maar veel partijen hebben de PVV uitgesloten, waardoor Wilders praktisch richting oppositie lijkt te worden geduwd.

Het CDA kwam sterk terug onder Henri Bontenbal (van circa 5 naar zo’n 19 zetels) en zal naar alle waarschijnlijkheid weer deel uitmaken van een kabinet. Voor Jetten is de ideale combinatie een middenkabinet met VVD en het fusionerende linkse blok GL‑PvdA erbij. Dat stuit echter op tegenstand: VVD-leider Dilan Yesilgöz sluit een samenwerking met GL‑PvdA af, en andersom bestaat ook wantrouwen bij de linkse partijen richting de VVD. Een alternatief waar Yesilgöz meer op mikt — een centrumrechts kabinet met JA21 — botst op bezwaren binnen D66 en levert met D66, CDA, VVD en JA21 op basis van prognoses slechts ongeveer 75 Kamerzetels op, wat twijfel oproept over stabiliteit.

De cruciale vraag is wie als laatste toegeeft: Jetten (om de VVD tegemoet te komen) of Yesilgöz (om ruimte te maken voor GL‑PvdA). Historische ervaringen uit 2021 tonen dat dergelijke impasses veel tijd en pijnlijke concessies kunnen vergen. Het vertrek van Frans Timmermans zou het mogelijk iets gemakkelijker kunnen maken om GL‑PvdA te betrekken, omdat persoonlijke verhoudingen tussen partijleiders soms doorslaggevend zijn. Alleen een kabinet D66–CDA–VVD–GL‑PvdA biedt volgens de prognoses ook een comfortabele meerderheid in de Eerste Kamer, iets wat Jetten en Bontenbal als belangrijk zien voor regeringsstabiliteit.