D66 en JA21: rare coalitie of logische combinatie? Electoraal onderzoek laat opvallende overlap zien

In dit artikel:

De recente mededeling dat D66 en JA21 “prima kunnen samenwerken” wekt verbaazing bij velen, maar volgens electoraal geograaf Josse de Voogd is het geen toeval: de kiezersgroepen van beide partijen overlappen sterk. Vooral in de welvarende randgemeenten van de Randstad — denk aan Teylingen, Kaag en Braassem en Capelle aan den IJssel — stemmen mensen op partijen die politiek vaak meer als lifestyle dan als klasse- of belangengeoriënteerd functioneren. Daar ontmoeten D66- en JA21-aanhangers elkaar regelmatig in het dagelijks leven.

JA21, ooit gepresenteerd als een fatsoenlijk rechts alternatief voor PVV en FVD, blijkt in de praktijk vaker het meest op te schuiven richting het centrum en het Haagse netwerk dan een principiële tegenpool te vormen. In de Tweede Kamer stemde de partij al meerdere keren mee met VVD en D66 op dossiers zoals klimaat en Europese samenwerking. Nu de kans op deelname aan een kabinet reëel is, groeit ook de bereidheid om constructief te zijn — een term die in Den Haag volgens de kritiek vaak neerkomt op het inleveren van uitgesproken principiële standpunten om zetels en invloed te bemachtigen.

Leiders als Joost Eerdmans en Annabel Nanninga worden in dit stuk afgeschilderd als politiek opportunistisch: vroegere uitgesproken posities maken plaats voor het zoeken van aansluiting bij het gevestigde midden. De achterban van JA21 zou vooral bestaan uit conservatieve Randstedelingen die zich distantiëren van links moralisme en tegelijkertijd te beschaafd vinden om naast radicalere rechtse figuren te staan — kortom: ze willen rechts voelen zonder de meer confronterende kant daarvan te omarmen.

Het artikel trekt de conclusie dat het openlijk noemen van JA21 als mogelijke coalitiepartner van D66 geen verrassende wending is, maar de logische ontknoping van een partij die nooit een stevig, autonoom profiel heeft ontwikkeld. Het conservatisme van JA21 wordt hier gepresenteerd als presentatie en verkoopstrategie in plaats van als vaste politieke overtuiging — en als die partij eenmaal aan de coalitietafel zit, betaalt de samenleving volgens de criticus uiteindelijk de rekening.