Cuba hervormt economie ingrijpend: grote privatisering, maar "geen afstand van socialisme"

In dit artikel:

De Cubaanse regering voert een ingrijpende omslag door: het parlement keurde onlangs unaniem 175 hervormingsmaatregelen goed die grote delen van de staatsgeleide economie openstellen voor marktwerking en privaat initiatief. De verandering, gesteund door de Communistische Partij en voormalig leider Raúl Castro, wordt gepresenteerd als een antwoord op de economische druk van de Verenigde Staten — waaronder een maandenlange olieboycot en verscherpte sancties — die het eiland hard heeft geraakt.

Belangrijkste onderdelen zijn dat staatsbedrijven een veel kleinere rol krijgen, staatsbezit verkocht mag worden aan binnen- en buitenlandse investeerders (ook aan Cubanen in het buitenland), particuliere ondernemingen meer ruimte krijgen (onder meer de mogelijkheid om meer dan 100 werknemers in dienst te nemen en meerdere bedrijven te bezitten), en dat er een flexibeler privaat banksysteem en een digitale valutamarkt voor erkende tussenpersonen komt. Premier Manuel Marrero erkent expliciet de markt als instrument voor efficiëntere middelenverdeling — een duidelijke koerswijziging ten opzichte van decennia van staatscontrole.

President Miguel Díaz‑Canel benadrukte dat deze stappen het socialisme niet verlaten: "Wij doen geen afstand van het socialisme." De hervorming is bedoeld om de economie uit het slop te trekken: door brandstoftekorten zijn langdurige stroomstoringen en hoge inflatie aan de orde van de dag, de toerismesector liep sterke klappen op en buitenlandse investeerders zijn deels vertrokken.

Reacties binnen Cuba zijn gemengd. Sommige ondernemers en teruggekeerde bewoners zien kansen: de openstelling kan broodnodige investeringen en groei brengen, terwijl de staat nog sociale voorzieningen als onderwijs en zorg zou moeten garanderen. Tegelijk heersen zorgen over de snelheid en de eerlijkheid van het proces. Lokale ondernemers en bewoners vrezen dat gebrek aan ervaring met marktsystemen tot extreme ongelijkheid kan leiden of dat elites (toekomstige oligarchen) profiteren, met verlies van sociale verworvenheden, publieke toegang tot stranden, cultureel erfgoed en natuurbescherming als mogelijke risico's.

Extern is de VS-afwachtend; vicepresident JD Vance zei dat Washington zal reageren op concrete stappen van Havana en dat verstandige beslissingen de relatie kunnen verbeteren. Díaz‑Canel stelt echter dat de hervorming losstaat van eerdere, inmiddels vastgelopen onderhandelingen met de VS.

Hoe snel en via welke mechanismen de maatregelen precies worden doorgevoerd blijft onduidelijk. De hervorming markeert desalniettemin de grootste wijziging in Cuba’s economische koers sinds de revolutie van 1959 en brengt zowel kansen voor herstel als substantieel politiek en sociaal risico met zich mee.