'Crunchtime' voor defensieministers op voorbereidende NAVO-top in Brussel

In dit artikel:

De 32 NAVO-defensieministers, waaronder de demissionaire Nederlandse minister Brekelmans, komen vanochtend bijeen in Brussel voor hun laatste vergadering voorafgaand aan de NAVO-top eind juni in Den Haag. De centrale inzet is het vastleggen van harde afspraken over defensie-uitgaven. Onder druk van de Verenigde Staten, die via ambassadeur Matthew Whitaker eisen dat alle bondgenoten binnen afzienbare tijd minimaal 5 procent van hun bruto binnenlands product aan defensie besteden, moeten Europese landen afwijken van eerdere vrijblijvende afspraken zoals die van de top in Wales (2014), waar 2 procent werd afgesproken maar nog niet door alle lidstaten wordt gehaald.

De voorgestelde strategie om deze doelstelling te bereiken is onderwerp van debat: een strak, lineair beleid met jaarlijkse verhogingen, of een ‘hockeystick’-model waarbij de sterke stijging pas tegen 2032 plaatsvindt. Amerikaanse diplomaten wijzen het laatste af, omdat volgens hen “de vijand niet wacht” op langzaam stijgende investeringen. De Nederlandse premier Rutte wil in Den Haag vastleggen dat in 2032 alle NAVO-partners op 5 procent zitten, waarbij 3,5 procent harde defensie-uitgaven zijn en 1,5 procent veiligheidsgerelateerde kosten.

Daarnaast speelt de vraag hoe om te gaan met de aanwezigheid van de Oekraïense president Zelensky tijdens de top. De VS, met name Donald Trump, wil voorkomen dat Zelensky het middelpunt wordt, waardoor mogelijke afzeggingen van Trump worden beoogd te vermijden. Dit betekent dat Zelensky dit jaar geen onderdeel zal zijn van bijeenkomsten met staatshoofden en regeringsleiders, anders dan de afgelopen jaren. Wel wordt gedacht aan het geven van een rol tijdens het werkdiner georganiseerd door koning Willem-Alexander.

Een ander aandachtspunt is de formulering in de slotconclusies over Rusland als belangrijkste bedreiging. Terwijl traditionele teksten Rusland expliciet noemen, houden de Amerikanen zich terug vanwege mogelijke belemmeringen voor vredesonderhandelingen tussen Oekraïne en Rusland. Dit zorgt voor onzekerheid en zelfs speculatie over Amerikaanse strategie, mogelijk gerelateerd aan lopende handelsbesprekingen tussen de VS en de EU.

De sfeer is gespannen vanwege de complexe onderlinge relaties en politieke belangen, maar bij een geslaagde top kan Den Haag uitgroeien tot een historische mijlpaal. Het zou het moment zijn waarop Europese landen zich definitief committeren aan het eigen veiligheidsbeleid en minder afhankelijk worden van de Amerikaanse bescherming, een fundamentele verschuiving in de NAVO-dynamiek.