'Cruciale week' in formatie draait om financiën en uitnodiging JA21

In dit artikel:

Donderdag en vrijdag worden de formatiegesprekken voortgezet op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum. Informateur Rianne Letschert praat daar met D66-leider Rob Jetten, CDA-voorman Henri Bontenbal en VVD-minister Dilan Yesilgöz om een knoop door te hakken over de samenstelling van het volgende kabinet en de bijbehorende financiële keuzes. Met de deadline van 30 januari in zicht neemt de druk toe om deze week een richting te bepalen.

De belangrijkste vraag is of JA21 onder leiding van Joost Eerdmans wordt uitgenodigd om aan te sluiten bij D66, CDA en VVD. De VVD staat positief tegenover uitbreiding met JA21, omdat dat in de Tweede Kamer bijna tot een meerderheid van 75 zetels zou leiden, maar D66 uitte stevige twijfels over samenwerking met JA21 op dossiers als defensie, Europa, stikstof, klimaat en rechtsstaat. Het CDA zegt een intern besluit te hebben, maar houdt dat nog voor zich. Zonder JA21 komt GroenLinks-PvdA in theorie weer in beeld, maar de VVD heeft die optie eerder al uitgesloten.

Politiek-technisch is een minderheidskabinet waarschijnlijk: met JA21 ontstaat geen stabiele meerderheid en in de Eerste Kamer ontbreken noodzakelijke zetels. Een minderheidsopstelling biedt volgens betrokkenen wél flexibiliteit om per onderwerp bredere meerderheden te zoeken. Naast de formatievorm ligt er ook een financiële puzzel: extra uitgaven voor defensie, asielopvang, vergrijzing, klimaat en stikstof vragen volgens berekeningen om ongeveer 30 miljard euro, waardoor ambitie en bezuinigingsruimte scherp tegen elkaar afgewogen moeten worden. De zijtafels hebben voorbereidend werk gedaan; de partijleiders worden verwacht daar nu besluiten over te bevestigen. Onderhandelaars leggen zichzelf geen strikte extra deadline op, maar blijven geconfronteerd met urgente keuzen.