Crisis Iran uit zich nu in openlijke woede, maar angst voor repressie diepgeworteld
In dit artikel:
Wat begon eind december met winkeliers die de deuren sloten in de Grand Bazaar van Teheran, is in enkele dagen uitgegroeid tot demonstraties in minstens tachtig steden door alle provincies van Iran. Duizenden mensen zijn volgens mensenrechtenorganisaties opgepakt en er zouden tientallen doden zijn gevallen. In veel steden worden ook vanavond weer grote betogingen verwacht, terwijl op tal van plekken het internet ernstig vertraagd is, waardoor verslaggeving en het delen van beelden bemoeilijkt worden.
De onmiddellijke aanleiding is economisch: de rial is in een jaar bijna gehalveerd, de inflatie rond de 40 procent en sommige voedselprijzen stegen met meer dan 70 procent. Jarenlange internationale sancties, gecombineerd met wanbestuur en corruptie, hebben de leefomstandigheden zodanig uitgehold dat veel Iraniërs met lege portemonnees en weinig toekomstperspectief zitten. De recente aanvallen door Israël en de VS in 2025 en nieuwe sancties hebben de crisis verergerd en het algemene gevoel dat zowel externe druk als interne beleidsfouten verantwoordelijk zijn, versterkt.
De protesten dragen een duidelijke economische stempel, maar ontvouwen zich al snel ook in politieke termen: er klinken leuzen tegen opperste leider Ali Khamenei en sommige betogers tonen steun aan Reza Pahlavi, die in ballingschap oppositie voert. Angst blijft echter overheersen; de nasleep van de harde repressie in 2022 zorgt ervoor dat veel mensen hun onvrede alleen fluisterend of anoniem uiten. Onafhankelijke media hebben weinig toegang en de autoriteiten monitoren sociale media en beperken internet.
De regering reageert verdeeld: president Masoud Pezeshkian kondigde noodmaatregelen aan — onder meer een maandelijkse toelage voor miljoenen mensen en een nieuwe president voor de centrale bank — terwijl Khamenei en veiligheidsdiensten waarschuwen dat rellen hard zullen worden aangepakt. Of de onrust uitgroeit tot een nieuwe landelijke opstand zoals in 2022 is onzeker; zolang de prijzen blijven stijgen en hervormingen uitblijven, blijft de kans groot dat protesten terugkeren.