CPB: energiecrisis treft 300.000 kwetsbare huishoudens extra

In dit artikel:

Het Centraal Planbureau (CPB) waarschuwt dat zo'n 300.000 Nederlandse huishoudens dit en volgend jaar onevenredig hard door de energiecrisis geraakt kunnen worden. De berekeningen van het CPB laten zien dat het gemiddelde koopkrachtverlies voor Nederlanders beperkt blijft (minder dan 1 procent), maar dat mensen met lage inkomens en hoge energierekeningen veel meer percentageverlies kunnen ervaren — tot circa 6 procent bij wie in grote, slecht geïsoleerde woningen woont. Huishoudens met lage tot modale inkomens die veel autorijden zien het inkomen tot ongeveer 4 procent krimpen door duurdere benzine en diesel.

De hogere energie- en brandstofprijzen worden veroorzaakt door de aanhoudende energiemarktspanning, versterkt door de oorlog in de Golfregio; prijzen zijn na een akkoord tussen Iran en de VS wel gedaald, maar het CPB waarschuwt dat de nasleep nog lang voelbaar blijft. Ook zorgt het bestaan van vaste energiecontracten ervoor dat veel huishoudens pas later met hogere tarieven te maken krijgen.

Politiek koos Nederland tegen een algemene verlaging van accijnzen zoals Duitsland die tijdelijke maatregel invoerde. In plaats daarvan heeft het kabinet maatregelen genomen zoals uitbreiding van de kilometervergoeding voor woon-werkverkeer, verlaging van de wegenbelasting voor ondernemers met een grijs kenteken vanaf 1 juli en een tijdelijke afdrachtvermindering voor vrachtwagens. Het CPB steunt die gerichte aanpak: een brede accijnsverlaging is duur en ruimt weinig op voor de groepen die het hardst zijn getroffen.

Als aanvullende oplossingen noemt het CPB gerichte steun voor veelrijders met lage inkomens (bijvoorbeeld een ‘social-lease’ naar Frans model), het verder vullen van het Tijdelijk Noodfonds Energie (waarvoor het kabinet nu €195 mln uittrekt) en op de langere termijn investeringen in verduurzaming. Voor huiseigenaren met lage inkomens is extra geld voor het Warmtefonds beschikbaar (€180 mln) om isolatie of het van-het-gas halen van woningen betaalbaarder te maken. Het CPB voerde in dit onderzoek alleen de directe energiekosten mee; opvolgende prijsstijgingen voor goederen en diensten (indirecte effecten) komen daar nog bovenop. Een volledige doorrekening van koopkrachtverschillen volgt in augustus bij de Prinsjesdaganalyse.