Coronaherstelfonds zou Nederland miljarden opleveren, maar Den Haag gelooft het niet
In dit artikel:
Zes economen van de Europese Commissie schatten dat het Europees coronaherstelfonds (Herstel- en Veerkrachtfaciliteit, HVF) Nederland tussen 2020 en 2030 netto ongeveer 13 miljard euro aan economische waarde oplevert. Nederland kan zelf aanspraak maken op 5,4 miljard uit het fonds; tot nu toe is daar ruim 3 miljard van uitgekeerd, waaronder in maart een nieuwe tranche van 551 miljoen euro. Uit de berekeningen blijkt dat circa 8,8 miljard van het geschatte voordeel voortkomt uit maatregelen door andere lidstaten (spillovers): investeringen in buurlanden leidden bijvoorbeeld tot opdrachten voor Nederlandse bedrijven zoals VDL en Damen, en vooral Spanje en Italië zouden via hun grote HVF-pakketten veel Nederlandse bedrijvigheid aansturen.
De Commissie baseert die conclusie op modelberekeningen en vertrouwelijke documenten die lidstaten aan Brussel hebben gestuurd. Dat leidt echter tot stevige kritiek uit Den Haag. Het ministerie van Financiën noemt de gehanteerde methodologie “niet zuiver”, omdat de onderzoekers ervan uitgaan dat alle in het herstelplan opgenomen maatregelen uitsluitend dankzij het HVF zijn gerealiseerd. Volgens Financiën dienden sommige subsidieregelingen en investeringen in Nederland al als bestaand en begroot beleid; het HVF zou soms vooral financiële dekking hebben geleverd in plaats van nieuwe maatregelen af te dwingen. Daardoor is het discutabel om de volledige gemodelleerde impact aan het HVF toe te schrijven. Ook Follow the Money toonde eerder aan dat het in de praktijk onduidelijk is waar een deel van het geld precies terechtkwam.
De Europese Commissie verdedigt haar werkwijze: het is gebruikelijk in economische modellen om te vergelijken met een theoretisch tegenfeit waarin die investeringen niet plaatsvonden, en het model beperkt zich tot maatregelen die als door het HVF gefinancierd zijn opgegeven. De Commissie erkent tegelijk dat een geschatte plus van 13 miljard niet automatisch betekent dat het Nederlandse bbp zonder het fonds evenveel lager zou zijn geweest.
Daarnaast hekelt Financiën dat het model uitgaat van volledige en tijdige uitvoering van alle plannen; in werkelijkheid kampen sommige maatregelen met vertraging en blijft onzeker of Nederland de resterende twee betalingen volledig zal ontvangen. Voor 31 augustus moet het ministerie twee betaalverzoeken indienen met bewijs van voldane hervormingen. Minister Eelco Heinen waarschuwde de Kamer dat er “aanzienlijke risico’s” bestaan dat sommige beloften niet gehaald worden — bijvoorbeeld wetten over een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen en de verduidelijking van zzp-relaties. Voor elk niet nagekomen onderdeel kan de Commissie een boete opleggen tot maximaal ongeveer 653 miljoen euro.
Kort samengevat: de Brusselse modellen wijzen op aanzienlijke, ook indirecte voordelen van het HVF voor Nederland, maar beleidsmakers in Den Haag betwisten de toerekening en wijzen op onzekerheden rond implementatie en bewijslast.